VINAGRI News - Giấc mơ tự chủ lúa mì của Iraq đang đứng trước nguy cơ tan vỡ khi hạn hán nghiêm trọng và mực nước sông Tigris - Euphrates xuống mức thấp kỷ lục buộc nước này phải thu hẹp diện tích gieo trồng. Sản lượng lúa mì niên vụ 2025 - 2026 được dự báo giảm mạnh, kéo theo khả năng Iraq phải quay lại nhập khẩu với khối lượng lớn.
Một người đi bộ dọc theo rìa của những cánh đồng bỏ hoang ở vùng ngoại ô Najaf, Iraq, nơi đất khô nứt trải dài trên các cánh đồng không được gieo trồng do tình trạng thiếu nước, ngày 29/11/2025. Ảnh: Reuters/Alaa al-Marjani
Tóm lược:
> Iraq đối mặt với đợt hạn hán nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, làm mực nước hai con sông Tigris và Euphrates giảm kỷ lục.
> Sản lượng lúa mì niên vụ 2025 - 2026 có thể giảm từ 30 - 50%, đe dọa mục tiêu tự chủ lương thực.
> Dự trữ nước quốc gia giảm mạnh từ 60 tỷ m³ (2020) xuống dưới 4 tỷ m³ hiện nay.
> Chính phủ buộc phải giới hạn diện tích lúa mì tưới nước sông còn 1 triệu dunam và áp dụng tưới hiện đại.
> FAO dự báo nhu cầu nhập khẩu lúa mì có thể tăng lên khoảng 2,4 triệu tấn trong niên vụ 2025 - 2026.
> Sinh kế nông thôn chịu tác động nặng nề, với khoảng 170.000 người đã phải di dời do thiếu nước.
Nông dân trồng lúa mì Iraq Ma’an al-Fatlawi từ lâu phụ thuộc vào dòng sông Euphrates gần đó để tưới tiêu cho cánh đồng ở ngoại ô thành phố Najaf. Tuy nhiên, năm nay, nguồn nước từng giúp vùng Lưỡng Hà màu mỡ trở thành cái nôi của nền văn minh cổ đại cách đây 10.000 năm đang dần cạn kiệt, khiến ông gần như không còn lựa chọn.
Ảnh chụp từ drone cho thấy một cánh đồng lúa mì hình tròn giữa sa mạc ở Basra, Iraq, ngày 27/11/2025. Các dự án như thế này nhằm duy trì sản xuất nông nghiệp trong bối cảnh Iraq đang trải qua một trong những đợt hạn hán nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, khi mực nước sông Tigris và Euphrates giảm mạnh do biến đổi khí hậu và các hạn chế từ thượng nguồn. Ảnh: Reuters/Mohammed Aty
“Khoan giếng không hiệu quả trên mảnh đất của chúng tôi vì nước bị nhiễm mặn,” ông al-Fatlawi nói khi đứng bên một kênh tưới tiêu khô cạn, chờ đến lượt được cấp nước theo định mức.
Những năm gần đây, Iraq - vốn là một trong những quốc gia nhập khẩu lúa mì lớn nhất Trung Đông - đã thúc đẩy chiến lược đảm bảo an ninh lương thực bằng cách tự chủ sản xuất lúa mì, qua đó đạt thặng dư liên tiếp trong ba năm. Tuy nhiên, những thành quả khó khăn này đang bị đe dọa nghiêm trọng khi năm khô hạn nhất trong lịch sử hiện đại, cùng với mực nước xuống mức thấp kỷ lục ở hai con sông Tigris và Euphrates, buộc nông dân phải giảm diện tích gieo trồng và có thể khiến sản lượng vụ này giảm tới 50%.
Ảnh chụp từ drone cho thấy các công nhân đang làm việc dọc theo một dải đất hẹp được tưới bên cạnh những cánh đồng khô hạn ở vùng ngoại ô Najaf, Iraq, ngày 29/11/2025. Thiếu hụt nước đã khiến nhiều khu vực rộng lớn không thể canh tác, trong bối cảnh Iraq đang trải qua một trong những đợt hạn hán nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ. Ảnh: Reuters/Alaa al-Marjani
“Iraq đang đối mặt với một trong những đợt hạn hán nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ,” ông Salah El Hajj Hassan, Trưởng đại diện Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) tại Iraq, cho biết.
Dễ tổn thương trước thiên nhiên và các nước láng giềng
Cuộc khủng hoảng phơi bày rõ mức độ dễ tổn thương của Iraq. Là một quốc gia phần lớn diện tích là sa mạc, Iraq đứng thứ năm toàn cầu về rủi ro khí hậu theo Báo cáo Môi trường Toàn cầu của Liên Hợp Quốc. Nhiệt độ trung bình tại Iraq đã tăng gần 0,5 độ C mỗi thập kỷ kể từ năm 2000 và có thể tăng thêm tới 5,6 độ C vào cuối thế kỷ này so với thời kỳ tiền công nghiệp, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Lượng mưa được dự báo sẽ tiếp tục giảm.
Một nông dân điều khiển máy kéo để cày đất chuẩn bị gieo trồng lúa mì ở vùng ngoại ô Mosul, Iraq, ngày 26/11/2025. Iraq đã thu hẹp diện tích gieo trồng lúa mì và hạn chế canh tác lúa gạo khi tình trạng thiếu nước ngày càng trầm trọng, trong bối cảnh quốc gia này đang trải qua một trong những đợt hạn hán nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ. Ảnh: Reuters/Khalid al-Mousily
Không chỉ vậy, Iraq còn phụ thuộc vào các nước láng giềng tới 70% nguồn cung nước. Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ và Iran đang gia tăng khai thác nguồn nước chung thông qua các đập thủy điện ở thượng nguồn. FAO cho rằng lượng nước chảy về Iraq ngày càng ít chính là nguyên nhân lớn nhất của cuộc khủng hoảng hiện nay, buộc chính phủ Baghdad phải áp dụng biện pháp phân bổ nước.
Dự trữ nước của Iraq đã giảm mạnh từ 60 tỷ mét khối vào năm 2020 xuống còn dưới 4 tỷ mét khối hiện nay, ông El Hajj Hassan cho biết, đồng thời dự báo sản lượng lúa mì vụ này có thể giảm từ 30% đến 50%.
“Nông nghiệp phụ thuộc vào nước mưa và tưới tiêu đều bị ảnh hưởng trực tiếp trên phạm vi toàn quốc,” ông nói.
Nỗ lực giảm phụ thuộc nhập khẩu bị đe dọa
Để giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, trong những năm qua chính phủ Iraq đã hỗ trợ giống năng suất cao và vật tư đầu vào, khuyến khích áp dụng hệ thống tưới hiện đại và canh tác sa mạc nhằm mở rộng diện tích trồng trọt, đồng thời trợ giá thu mua ngũ cốc ở mức cao gấp hơn hai lần giá lúa mì thế giới.
Chiến lược tốn kém này từng giúp Iraq nâng dự trữ lúa mì chiến lược lên hơn 6 triệu tấn trong một số vụ, vượt quá năng lực lưu trữ của hệ thống silo. Chính phủ cho biết đã mua khoảng 5,1 triệu tấn trong vụ thu hoạch năm 2025 và đến tháng 9 tuyên bố lượng dự trữ này có thể đáp ứng nhu cầu trong vòng một năm.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia - trong đó có ông Harry Istepanian, chuyên gia về nước và là người sáng lập Trung tâm Biến đổi Khí hậu Iraq - cho rằng nhập khẩu lúa mì sẽ sớm tăng trở lại, làm gia tăng rủi ro giá lương thực leo thang, kéo theo tác động tiêu cực đến thương mại và ngân sách nhà nước.
“Khủng hoảng an ninh nước và lương thực của Iraq không còn chỉ là vấn đề môi trường, mà đã tạo ra những hệ lụy kinh tế và an ninh tức thì,” ông Istepanian nhận định.
Dự báo sơ bộ của FAO cho thấy nhu cầu nhập khẩu lúa mì của Iraq trong niên vụ 2025 - 2026 có thể tăng lên khoảng 2,4 triệu tấn. Dù thị trường lúa mì toàn cầu hiện đang dư cung, giúp giá tương đối thấp, Iraq vẫn có nguy cơ đối mặt với biến động giá trong tương lai.
Bộ Thương mại Iraq chưa đưa ra bình luận về khả năng tăng nhập khẩu.
Biện pháp khẩn cấp và sinh kế nông thôn bị đe dọa
Trước tình hình này, Bộ Nông nghiệp Iraq đã giới hạn diện tích lúa mì tưới bằng nước sông trong niên vụ 2025 - 2026 ở mức 1 triệu dunam (bằng một nửa so với vụ trước), đồng thời bắt buộc áp dụng các phương pháp tưới hiện đại như nhỏ giọt và phun mưa thay cho tưới tràn qua kênh hở - vốn gây thất thoát nước do bốc hơi và thẩm thấu. Một dunam tương đương khoảng 0,25 mẫu Anh.
Một nông dân đi bộ dưới hệ thống tưới trung tâm xoay (center-pivot) đang tưới cho các cánh đồng lúa mì giữa sa mạc ở Basra, Iraq, ngày 27/11/2025. Những dự án như vậy nhằm duy trì sản xuất cây trồng trong bối cảnh Iraq đang đối mặt với một trong những đợt hạn hán nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, khi mực nước sông Tigris và Euphrates sụt giảm mạnh do biến đổi khí hậu và các biện pháp kiểm soát nguồn nước từ thượng nguồn. Ảnh: Reuters/Mohammed Aty
Bộ cũng phân bổ 3,5 triệu dunam đất sa mạc sử dụng nước ngầm, với điều kiện áp dụng tưới hiện đại. “Kế hoạch được triển khai theo hai giai đoạn, và cả hai đều yêu cầu tưới hiện đại,” ông Mahdi Dhamad al-Qaisi, cố vấn Bộ trưởng Nông nghiệp, cho biết.
Trong khi đó, việc trồng lúa gạo - loại cây tiêu tốn nước nhiều hơn lúa mì - đã bị cấm trên toàn quốc.
Theo ông Ammar Abdul-Khaliq, người đứng đầu Cơ quan Giếng và Nước ngầm miền nam Iraq, để sản xuất 1 tấn lúa mì cần khoảng 1.100 mét khối nước. Việc chuyển sang phụ thuộc nhiều hơn vào nước ngầm tiềm ẩn rủi ro lớn. “Nếu khai thác nước ngầm tiếp diễn mà không có nghiên cứu khoa học, trữ lượng nước sẽ suy giảm,” ông cảnh báo, cho biết các tầng chứa nước ở Basra đã giảm từ 3 đến 5 mét.
Chi phí đầu tư hệ thống tưới bằng nước ngầm cũng rất cao do cần cơ sở hạ tầng như vòi phun và bể bê tông, tạo thêm gánh nặng kinh tế cho người dân nông thôn - nhóm chiếm khoảng 30% dân số Iraq. Theo FAO, đã có khoảng 170.000 người ở khu vực nông thôn phải di dời do thiếu nước.
“Đây không chỉ là vấn đề an ninh lương thực,” ông El Hajj Hassan nhấn mạnh. “Xét về sinh kế, tình hình còn nghiêm trọng hơn nhiều.”
Tại trang trại ở Najaf, ông al-Fatlawi đang cảm nhận rõ điều đó khi buộc phải cắt giảm diện tích trồng lúa mì xuống chỉ còn một phần năm so với thông thường và cho nghỉ việc 8 trong số 10 lao động. “Chúng tôi phụ thuộc vào nước sông,” ông nói.
NPK/ Vinagri News (Reuters)
No comments:
Post a Comment