VINAGRI News - Bằng cách hóa thân thành một buồng trái cọ dầu, tác giả lý giải toàn bộ quy trình chế biến dầu cọ trong nhà máy theo cách dễ hiểu, logic và gần gũi, đồng thời làm rõ vai trò trung tâm của nhà máy trong chuỗi giá trị bền vững của ngành dầu cọ.
Tóm lược:
> Chất lượng dầu cọ được quyết định ngay từ khâu thu hoạch và thời gian đưa vào nhà máy
> Quy trình chế biến dầu cọ chủ yếu dựa trên vật lý, không sử dụng hóa chất
> Nhà máy là trung tâm của hiệu quả tài nguyên, kinh tế tuần hoàn và truy xuất nguồn gốc
> Giảm lãng phí trong nhà máy giúp hạn chế mở rộng đất trồng - nền tảng của phát triển bền vững
> Nhà máy dầu cọ gắn kết con người, nông nghiệp và thị trường toàn cầu
Từ lâu, tôi vẫn nuôi dưỡng một tham vọng thầm lặng - không phải kiểu khoa trương trên mạng xã hội, mà là mong muốn bền bỉ được giải thích về dầu cọ theo cách không khiến người nghe sợ hãi bởi sơ đồ phức tạp hay ám ảnh khoa học thời đi học.
Suốt nhiều năm, tôi luôn nói với bản thân: “Một ngày nào đó.” Một ngày nào đó, tôi sẽ khiến các nhà máy và quy trình chế biến của chúng trở nên dễ hiểu, gần gũi hơn, bởi khi thuật ngữ kỹ thuật được gạt sang một bên, sự thấu hiểu mới thực sự bước vào.
Và rồi ngày ấy cũng đến. Tôi xắn tay áo và “dọn món” chế biến dầu cọ theo cách nhẹ nhàng, bằng một ý tưởng có phần tinh nghịch: tưởng tượng rằng chính chúng ta là những buồng trái cọ dầu.
Hãy xem đây như một bài luận đi học muộn hàng chục năm, nhiều dầu hơn và mang tựa đề “Aku, Setandan Sawit - Tôi, một buồng trái cọ.”
Không cần áo blouse phòng thí nghiệm. Chỉ cần sự tò mò, một chút hài hước và sẵn sàng nhìn tính bền vững qua đôi mắt của một buồng trái cọ cần mẫn.
Cuộc sống trên cây
Ngày xửa ngày xưa, tôi là một buồng trái cọ tươi - gai góc, nặng trĩu và treo kiêu hãnh trên cây cọ dầu như một chiếc cúp biết rõ giá trị của mình.
Tôi là một vũ trụ thu nhỏ của sự dồi dào, gồm hàng nghìn trái nhỏ hình bầu dục xếp chặt chẽ, mỗi trái âm thầm tích trữ tiềm năng riêng.
Ánh nắng len lỏi, mưa đến đúng mùa. Phân bón nuôi dưỡng, còn quá trình quang hợp thì lặng lẽ làm công việc không lương của mình. Cuộc sống đơn giản. Cuộc sống tốt đẹp.
Với những ai quen thuộc hơn với cảnh quan châu Âu, có thể hình dung tôi giống như táo hay ô-liu - những loại trái cây cần được thu hoạch, tập kết và ép kịp thời để giữ được chất lượng nước ép hay dầu. Trái cọ dầu cũng không khác.
Trung tâm của mọi thứ chính là chất lượng và độ chín. Không một nhà máy nào, dù hiện đại đến đâu, có thể cải thiện được nguyên liệu được thu hoạch kém, non hoặc quá chín. Dầu tốt bắt đầu từ trên cây, đúng thời điểm.
Sau khi thu hoạch, thời gian trở nên quyết định. Hành trình từ vườn đến nhà máy không phải là chạy đua, mà là tôn trọng nhịp sinh học của trái cây - bởi ngay khi bị cắt, lượng dầu không còn tăng nữa, đồng hồ bắt đầu đếm ngược, và nếu để quá lâu, chất lượng dầu sẽ âm thầm suy giảm.
Hóa học, không giống như con người, nó không tha thứ cho sự chần chừ. Enzyme không quan tâm đến lý do. Đó là lý do nhà máy yêu cầu xử lý nhanh chóng. Sự khẩn trương này không phải vì tham lam, mà là kỷ luật - kỷ luật tôn trọng yếu tố sinh học và làm việc cùng tự nhiên, chứ không chống lại nó.
Và thế là, với phẩm giá còn nguyên và số phận đang gọi tên, tôi bắt đầu hành trình đến nhà máy, cùng vô số buồng trái khác từ các nông trại lân cận, hội tụ về cùng một hành trình được dẫn dắt bởi kỷ luật, tôn trọng tự nhiên và ý thức bảo toàn giá trị.
Bên trong nhà máy: Hành trình của một buồng trái
Nhà máy thường mang tiếng xấu. Nhiều người hình dung đó là nơi tối tăm, khói bụi, ồn ào và bí hiểm. Nhưng từ bên trong, phần lớn các nhà máy lại hoàn toàn khác.
Đó là những hệ thống được dàn dựng chặt chẽ, nơi mỗi công đoạn, mỗi con người đều có vai trò rõ ràng và không có chuyển động nào là vô nghĩa.
Hành trình của tôi bắt đầu tại trạm cân. Tôi được phân loại chất lượng, cân đo, ghi nhận và xác nhận. Không phải vì nhà máy tôn thờ con số, mà vì trách nhiệm giải trình là điều cốt lõi. Không thể quản lý thứ gì nếu không đo lường nó - và trong thế giới này, mỗi tấn nguyên liệu được cân vào nhà máy đều phản ánh đầy đủ thông tin về nguồn gốc, chất lượng, hiệu quả sản xuất và mức độ tuân thủ quy trình.
Tiếp theo là khâu hấp tiệt trùng. Không phải hành động bạo lực, mà là hơi nước. Tôi được đưa vào một buồng thép lớn, giống như nồi áp suất khổng lồ, và được “xông hơi” bằng hơi nước nóng áp suất cao.
Quá trình này đồng thời vô hiệu hóa enzyme gây hỏng dầu, làm mềm trái để dễ tách khỏi buồng, và chuẩn bị cho các bước tiếp theo. Nhiệt ở đây không phải là sự tấn công, mà là sự chuẩn bị - một cái bắt tay dứt khoát giữa kỹ thuật và sinh học.
Sau đó là công đoạn tách trái. Trong một trống quay, trọng lực và chuyển động khiến các trái rời khỏi buồng - không phải xé nát, mà giống như quần áo quay trong máy sấy cho đến khi tiền lẻ rơi khỏi túi. Các trái tiếp tục hành trình.
Phần buồng rỗng đi ra ngoài, sẵn sàng cho vòng đời thứ hai làm mùn phủ đất hoặc nhiên liệu.
Những trái rời đi vào máy nghiền, được giữ ấm, khuấy trộn và nghiền nhẹ. Đây là sự thuyết phục, không phải trừng phạt. Tế bào chứa dầu bị phá vỡ, hơi nước giữ mọi thứ mềm dẻo. Hệ thống vận hành theo vòng khép kín - không có gì bị loại bỏ.
Tiếp theo là công đoạn ép bằng máy ép trục, bộ phận quyết định trực tiếp lượng dầu thu hồi và hiệu quả kinh tế của nhà máy. Áp lực cơ học được áp dụng, hoàn toàn không sử dụng hóa chất. Một bên chảy ra dầu cọ thô lẫn nước và cặn mịn; bên kia là bã xơ và hạt.
Dòng dầu tiếp tục qua hệ thống sàng lọc, nơi xơ thô được tách ra và đưa trở lại hệ thống. Tổn thất ở đây thường không do thiết kế, mà do quản lý kém. Nhà máy dầu cọ, giống như nhà bếp, thể hiện “tính cách” qua độ sạch của sàn.
Công đoạn làm trong là một trong những bước tinh tế nhất. Trong bể, dầu nổi lên, tạp chất nặng lắng xuống. Nhiệt độ, nước, thời gian và trọng lực bắt đầu làm việc. Khi trọng lực chưa đủ, máy ly tâm sẽ vào cuộc để thu hồi phần dầu còn sót.
Dầu thu hồi quay lại hệ thống; bùn thải đi vào xử lý, nơi “chất thải” bắt đầu một chương mới.
Dầu sau đó được tinh lọc và sấy khô. Ly tâm loại bỏ tạp chất mịn; chân không giúp nước bay hơi ở nhiệt độ thấp. Không hóa chất. Không có phản ứng phức tạp. Chỉ đơn thuần là dựa trên các nguyên tắc vật lý cơ bản.
Cuối cùng, dầu được lưu trữ trong bồn, kiểm tra hằng ngày và giữ dưới ngưỡng nhiệt độ cần thiết. Chất lượng không được quyết định ở một khâu duy nhất, mà là tổng hòa của sự cẩn trọng ở mọi bước trước đó.
Vì sao nhà máy là trung tâm của tính bền vững
Khi hoàn tất hành trình - hấp, tách, ép và làm trong - tôi nhận ra nhà máy không chỉ là điểm chế biến, mà là trung tâm thần kinh của tính bền vững trong toàn bộ chuỗi giá trị.
Điều đáng chú ý là toàn bộ quy trình không sử dụng hóa chất hay dung môi, không áp dụng các biện pháp xử lý nhanh bằng hóa học công nghiệp; chỉ có hơi nước, áp lực, trọng lực và thời gian
Trong khi nhiều loại dầu thực vật khác cần đến quy trình hóa học, dầu cọ ở giai đoạn này được chiết xuất chủ yếu bằng vật lý, kỷ luật và sự tôn trọng nguyên liệu.
Xử lý nhanh và hiệu quả giúp giảm lãng phí. Ít lãng phí hơn đồng nghĩa thu được nhiều dầu hơn trên cùng diện tích đất, từ đó giảm nhu cầu mở rộng đất trồng - đó chính là tính bền vững thầm lặng nhưng hiệu quả.
Không có gì bị bỏ phí. Buồng rỗng trả lại dinh dưỡng cho đất. Vỏ hạt và xơ được đốt làm nhiên liệu lò hơi, tạo ra điện cho nhà máy và cả khu vực lân cận. Hơi nước được tái sử dụng. Một số vỏ hạt còn được xuất sang Nhật Bản làm nhiên liệu sinh khối.
Ngay cả nước thải - palm oil mill effluent - cũng có thể thu hồi methane để phát điện hoặc nâng cấp thành biomethane thay thế khí tự nhiên.
Nhà máy xây dựng quy trình tuần hoàn không phải để tô vẽ hình ảnh, mà vì lãng phí tài nguyên phản ánh hiệu quả kỹ thuật thấp và chi phí kinh tế cao. Trong mô hình này, chất thải không bị loại bỏ, mà được tái sử dụng như một đầu vào cho các công đoạn tiếp theo.
Mọi thứ đều được đo lường, ghi chép và truy xuất. Từ một buồng 100 kg, có thể theo dõi từng dòng vật chất và khoảng 20 kg dầu thu hồi. Nhà máy là nền tảng của tính minh bạch và truy xuất nguồn gốc.
Cuối cùng là con người. Nhà máy không vô tri. Đó là kỹ sư, kỹ thuật viên, công nhân và nhà quản lý - những con người kết nối sản xuất nông nghiệp với thị trường toàn cầu, tạo sinh kế cho khu vực nông thôn.
Tôi viết điều này để cho thấy rằng khi nói một cách rõ ràng, nhà máy không còn đáng sợ. Chế biến dầu cọ không bí hiểm hay phức tạp. Đó là logic, thời điểm, tiết chế và sự chăm sóc - được thực hành lặng lẽ mỗi ngày.
Nếu bền vững là sự khôn ngoan hơn là khẩu hiệu, thì việc hiểu đúng vai trò của nhà máy là điều không thể thiếu.
NPK/ Vinagri News (The Star Malaysia)
No comments:
Post a Comment