VINAGRI News - Ngành nông nghiệp - thực phẩm Thái Lan đang đứng trước bước ngoặt lớn khi giá cả không còn là yếu tố quyết định trong thương mại quốc tế. Dấu chân carbon nhanh chóng trở thành chuẩn mực mới, buộc Thái Lan phải thay đổi chiến lược nếu không muốn đối mặt với rào cản thương mại dài hạn.
Tóm lược:
> Dấu chân carbon đang thay thế giá cả trở thành tiêu chí then chốt trong thương mại lương thực
> Việt Nam đi trước với chiến lược sản phẩm “xanh” và tín chỉ carbon
> Chuỗi cung ứng dài khiến Thái Lan gặp khó trong quản lý phát thải
> Công nghệ, dữ liệu và truy xuất nguồn gốc là yếu tố sống còn
> Nếu chậm hành động, trong 2 năm tới nông sản Thái Lan có nguy cơ bị loại khỏi các thị trường lớn
Ngành nông nghiệp và thực phẩm Thái Lan đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi mang tính bước ngoặt, khi “giá rẻ” không còn là lợi thế cạnh tranh quyết định. Thay vào đó, dấu chân carbon - lượng phát thải khí nhà kính trong toàn bộ quá trình sản xuất - đang nổi lên như tiêu chí then chốt đối với các nhà nhập khẩu lớn trên thế giới.
Trong khi Việt Nam đã nhanh chóng đi trước, tích cực tiếp thị các sản phẩm “xanh” và vượt lên trên các đối thủ, thì Thái Lan vẫn bị mắc kẹt trong cấu trúc cũ: thiếu vốn, thiếu sự phối hợp và chưa có một chiến lược quốc gia tích hợp. Các ý kiến trong ngành đang kêu gọi chính phủ kế tiếp nâng vấn đề này thành chương trình nghị sự quốc gia, trước khi hàng xuất khẩu của Thái Lan đối mặt với những rào cản thương mại mang tính lâu dài.
Giá không còn là thước đo lợi nhuận
Phát biểu tại hội nghị thường niên năm 2025 của Mạng lưới Sản xuất và Tiêu dùng Bền vững Thái Lan, ông Pornsil Patcharintanakul, Chủ tịch Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Thái Lan, cho biết thành công của nông nghiệp Thái Lan trước đây chủ yếu được đánh giá bằng sản lượng và giá bán: ai bán rẻ hơn, giao nhiều hơn thì thắng.
Tuy nhiên, cục diện thương mại toàn cầu hiện nay đã thay đổi căn bản. Các yếu tố môi trường, đặc biệt là phát thải khí nhà kính, đã trở thành điều kiện then chốt chi phối quyết định mua hàng của các nhà nhập khẩu lớn.
Một “hồi chuông cảnh tỉnh” rõ rệt đến từ thương vụ gạo giữa Thái Lan và Singapore. Thái Lan đã ký thành công hợp đồng 5 năm cung cấp 100.000 tấn gạo. Thế nhưng chỉ ba ngày sau, Việt Nam gây chấn động thị trường khi chào bán gạo kèm theo tín chỉ carbon, khiến trọng tâm dịch chuyển khỏi khối lượng và đơn giá.
Thông điệp rất rõ ràng: các đối thủ của Thái Lan đã chuyển từ mô hình thương mại truyền thống sang mô hình kinh tế carbon thấp. Trong tương lai gần, người mua toàn cầu sẽ không còn hỏi “gạo Thái giá bao nhiêu”, mà là “mỗi túi gạo này phát thải bao nhiêu carbon”. Nếu không trả lời được, các thị trường cao cấp có thể đóng cửa ngay lập tức.
Chuỗi cung ứng dài: lợi thế đang trở thành điểm yếu
Ngành nông nghiệp - thực phẩm Thái Lan có chuỗi cung ứng dài và phức tạp, từ đầu vào như giống cây trồng (lúa, ngô, sắn), khâu sấy, nhà máy thức ăn chăn nuôi, đến chăn nuôi, chế biến và xuất khẩu. Chính sự phức tạp này khiến việc quản lý dấu chân carbon trở nên khó khăn, bởi mọi mắt xích đều liên kết chặt chẽ với nhau.
Thách thức lớn nhất nằm ở khâu thượng nguồn - các hộ nông dân nhỏ lẻ. Khi khu vực tư nhân đề xuất các biện pháp như cấm đốt rơm rạ hay giảm sử dụng phân bón hóa học để cắt giảm phát thải, câu hỏi thường trực từ nông dân là: “Giá sẽ tăng thêm bao nhiêu baht mỗi kg?”.
Đây không phải là ích kỷ, mà phản ánh thực tế sinh kế và việc thiếu động lực kinh tế. Các giải pháp kiểu cũ, dựa vào luật lệ hay chế tài, khó có thể hiệu quả. Điều cần thiết là tạo ra lợi thế thực sự: thu nhập cao hơn cho những người sản xuất theo hướng thân thiện với môi trường.
Công nghệ và dữ liệu đáng tin cậy - con đường duy nhất
Trong kỷ nguyên carbon, “mặt trận” cốt lõi chính là dữ liệu đáng tin cậy. Thái Lan không thể khẳng định gạo của mình phát thải thấp chỉ bằng những cam kết chung chung. Quốc gia này cần hệ thống truy xuất nguồn gốc chính xác và các phương pháp đo lường được quốc tế công nhận.
Hiện nay, khu vực tư nhân phần lớn phải tự xoay xở, chẳng hạn hợp tác với Đại học Công nghệ King Mongkut’s Thonburi để thu thập dữ liệu thực địa trong suốt hai năm nhằm xác minh dấu chân carbon của 5 triệu tấn ngô. Việc xây dựng hạ tầng công nghệ và dữ liệu lớn đòi hỏi nguồn đầu tư khổng lồ, vượt xa khả năng của nông dân nhỏ lẻ và doanh nghiệp vừa.
Đây là lúc đổi mới công nghệ cần thay thế các quy trình thủ công, nhằm tạo ra những con số mà thị trường toàn cầu có thể tin tưởng.
Vai trò còn thiếu: sự dẫn dắt của Chính phủ
Dù doanh nghiệp đã bắt đầu thích ứng, trở ngại lớn nhất vẫn là thiếu một cơ quan “chủ quản” chính sách rõ ràng. Hơn 10 bộ ngành - từ Nông nghiệp, Thương mại, Công nghiệp đến Tài nguyên và Môi trường - đều có liên quan, nhưng mỗi bên hoạt động rời rạc.
Hệ quả là ngân sách không đồng bộ, tiêu chuẩn thiếu rõ ràng khiến nông dân lúng túng, và trong các đàm phán quốc tế, doanh nghiệp Thái Lan có nguy cơ bị ép bởi các biện pháp thương mại đơn phương.
Hai năm trước khi “quả bom hẹn giờ” phát nổ
Các bên liên quan cảnh báo Thái Lan đang tiến gần tới ngõ cụt. Nếu chính phủ hiện tại không sớm xây dựng một chương trình nghị sự quốc gia nghiêm túc về dấu chân carbon, hậu quả có thể xuất hiện chỉ trong vòng hai năm.
Khi đó, nông sản xuất khẩu của Thái Lan, đặc biệt là gạo, có thể bị loại khỏi các thị trường then chốt - không phải vì thiếu nguồn cung hay giá cao, mà vì không đáp ứng yêu cầu chứng nhận carbon. Tương lai của hàng triệu hộ nông dân Thái Lan sẽ phụ thuộc vào việc chính phủ có lựa chọn dẫn dắt quá trình chuyển đổi này ngay từ bây giờ hay không.
NPK/ Vinagri News (Nation Thailand)
No comments:
Post a Comment