VINAGRI News - Gián đoạn nguồn cung phân bón và giá năng lượng tăng vọt do chiến sự tại Iran đang đe dọa tạo ra một đợt tăng giá lương thực mới tại các quốc gia dễ tổn thương, trong lúc nhiều nền kinh tế đang phát triển mới bắt đầu phục hồi sau đại dịch toàn cầu và cuộc chiến tại Ukraine. Các tổ chức quốc tế cảnh báo nếu xung đột kéo dài thêm vài tuần, tác động lên gieo trồng, năng suất cây trồng và chi phí thực phẩm có thể lan rộng trong nhiều năm.
Tóm lược:
> Chiến sự tại Iran đang đe dọa gây ra một đợt tăng giá lương thực mới tại các nước đang phát triển.
> Eo biển Hormuz bị gián đoạn làm ảnh hưởng tới khoảng 30% lượng phân bón giao dịch toàn cầu.
> Bank of America cảnh báo xung đột đe dọa 65% - 70% nguồn cung urê toàn cầu, giá đã tăng 30% - 40%.
> Giá dầu và khí đốt toàn cầu đã tăng hơn 50% kể từ khi xung đột bắt đầu.
> Các nước như Somalia, Bangladesh, Kenya và Pakistan được đánh giá dễ tổn thương hơn do phụ thuộc vào nguồn cung từ vùng Vịnh.
> Nếu chiến sự kéo dài quá một tháng, nguy cơ giảm gieo trồng và sụt năng suất sẽ trở nên nghiêm trọng.
Chiến sự tại Iran đang đe dọa làm bùng phát một cú sốc giá lương thực mới trên khắp thế giới đang phát triển, khi các lô hàng phân bón bị gián đoạn và giá năng lượng leo thang, qua đó có nguy cơ xóa nhòa những thành quả phục hồi mà nhiều quốc gia dễ tổn thương vừa mới đạt được sau hàng loạt cú sốc toàn cầu liên tiếp.
Các nước đang phát triển đã bắt đầu củng cố nền kinh tế và thu hút đầu tư trở lại sau khi đại dịch toàn cầu cùng cuộc chiến tại Ukraine khiến thị trường lương thực, nhiên liệu và tài chính rơi vào biến động mạnh. Tuy nhiên, xung đột tại Iran hiện nay có thể đảo ngược các tiến triển đó và khiến nhiều hộ gia đình tiếp tục chật vật trong việc đảm bảo lương thực cho gia đình.
Bà Odile Renaud-Basso, Chủ tịch Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu, một trong những tổ chức cho vay chủ chốt tại khoảng 40 nền kinh tế mới nổi, cho biết diễn biến này có thể gây tác động lớn lên giá cả, đặc biệt là giá lương thực, theo thời gian.
Trong khi đó, bà Marie Diron, Giám đốc điều hành tại Moody's Ratings, nhận định rằng thực phẩm và nhiên liệu chiếm chưa tới một phần tư rổ lạm phát tiêu dùng tại phần lớn các nền kinh tế phát triển, nhưng lại chiếm từ 30% đến 50% tại nhiều thị trường mới nổi. Theo bà, mức độ phụ thuộc này khiến nhiều nền kinh tế đặc biệt dễ tổn thương trước các biến động giá do yếu tố bên ngoài gây ra.
Một trong những điểm gây sức ép lớn nhất hiện nay là phân bón. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc, eo biển Hormuz, nơi trên thực tế đang bị Tehran phong tỏa, là tuyến vận chuyển khoảng 30% lượng phân bón được giao dịch toàn cầu, trong khi các nhà sản xuất tại vùng Vịnh là nguồn cung lớn đối với amoniac và urê. Ngân hàng Bank of America cảnh báo xung đột hiện nay đang đe dọa từ 65% đến 70% nguồn cung urê toàn cầu, trong khi giá đã tăng từ 30% đến 40%.
Ông Maximo Torero, kinh tế trưởng của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc, cho rằng nếu xung đột kéo dài thêm chỉ vài tuần nữa, hoạt động gieo trồng sẽ bị ảnh hưởng, kéo theo nguồn cung hàng hóa nông sản toàn cầu suy giảm, từ ngũ cốc thiết yếu, thức ăn chăn nuôi cho tới sữa và thịt. Ông nhấn mạnh rằng rất ít quốc gia có đủ khả năng chống chịu trước cú sốc như vậy.
Khác với nhiên liệu, thế giới không có các kho dự trữ chiến lược toàn cầu đối với phân bón. Tuy nhiên, mức độ dễ bị tổn thương là khác nhau giữa các quốc gia. Mỹ Latinh, dù ở xa chiến sự và có những cường quốc năng lượng, nông nghiệp như Brazil và Argentina, được xem là phần nào ít chịu tác động hơn, mặc dù Bộ trưởng Nông nghiệp Brazil Carlos Favaro đã cảnh báo nước này có thể đối mặt với vấn đề nguồn cung phân bón. Tại Nigeria, quốc gia sản xuất dầu mỏ, nhà máy phân bón Dangote được kỳ vọng sẽ góp phần giảm bớt tác động.
Ngược lại, các nước như Somalia, Bangladesh, Kenya và Pakistan thường không duy trì lượng tồn kho phân bón lớn và phụ thuộc nhiều hơn vào chuỗi cung ứng từ vùng Vịnh. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc, chi phí phân bón tại Kenya trước đó đã tăng khoảng 40%.
Bộ trưởng Tài chính Rwanda, ông Yusuf Murangwa, cho biết trong cuộc họp báo hôm thứ Hai rằng nước này, vốn nhập phần lớn phân bón từ vùng Vịnh, đang cân nhắc các biện pháp để bảo vệ khu vực nông nghiệp. Ông nói rằng hiện có rất nhiều vấn đề Rwanda đang tìm cách xử lý nhằm kiềm chế áp lực này.
Không giống năm 2022, khi chiến sự giữa Nga và Ukraine lập tức làm gián đoạn xuất khẩu ngũ cốc từ các quốc gia sản xuất thực phẩm lớn, cú sốc hiện nay có thể tác động theo hướng khác. Giá phân bón tăng cao, hoặc thậm chí thiếu hụt, có thể làm giảm năng suất cây trồng, trong khi giá năng lượng đi lên sẽ làm tăng chi phí sản xuất và vận chuyển. Giá dầu và khí đốt chuẩn toàn cầu đã tăng hơn 50% kể từ khi xung đột nổ ra, làm đội chi phí đầu vào trên toàn bộ chuỗi cung ứng.
Theo dữ liệu của Hiệp hội Phân bón Quốc tế, bất kỳ cú sốc nào đối với nguồn cung phân bón nhiều khả năng sẽ tác động đầu tiên lên các loại cây trồng sử dụng nhiều đạm như ngô và lúa mì. Chi phí thức ăn chăn nuôi tăng lên sau đó sẽ lan sang nhiều mặt hàng thực phẩm khác, từ bánh mì cho tới thịt gia cầm và trứng.
Ông David Rees, Trưởng bộ phận kinh tế toàn cầu tại Schroders, nhận định rằng với những cú sốc nguồn cung như hiện nay, giá năng lượng thường tăng trước, và sau khi tác động đó dịu bớt, giá lương thực sẽ xuất hiện như làn sóng thứ hai.
Trước khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát vào tháng 2, lạm phát toàn cầu đã hạ nhiệt và thậm chí một số mặt hàng lương thực còn giảm giá. Ông Rees cho biết vào tháng 1, lạm phát lương thực toàn cầu đã giảm xuống mức thấp nhất ít nhất kể từ năm 2017.
Những đợt tăng giá lương thực trong quá khứ từng châm ngòi cho bất ổn xã hội, khiến các nhà hoạch định chính sách phải đặc biệt cảnh giác. Tại Ai Cập, chính phủ trợ cấp bánh mì nhằm duy trì ổn định xã hội. Năm 2022, người biểu tình đã xuống đường từ Chile tới Tunisia do giá cả leo thang.
Các tác động dây chuyền cũng có thể khiến áp lực gia tăng mạnh hơn. Giá nhiên liệu cao có thể khiến cây trồng được chuyển hướng sang sản xuất nhiên liệu sinh học thay vì thực phẩm. Bên cạnh đó, nếu kinh tế vùng Vịnh chậm lại, nguồn kiều hối gửi về các nước như Pakistan, Liban và Jordan, nơi có hàng triệu lao động di cư làm việc tại khu vực này, cũng có thể suy giảm.
Các thị trường hiện đã bắt đầu giảm kỳ vọng về khả năng nới lỏng tiền tệ nhanh chóng tại các nền kinh tế mới nổi, khi rủi ro lạm phát do năng lượng dẫn dắt ngày càng tăng, một thay đổi có thể gây sức ép lên tăng trưởng kinh tế.
Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu đang xem xét các gói hỗ trợ, trong đó có hỗ trợ khả năng tiếp cận phân bón. Ông Torero của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc cũng kêu gọi các ngân hàng phát triển và chính phủ khác sẵn sàng triển khai các biện pháp dự phòng nếu chiến sự không sớm kết thúc.
Ông cảnh báo rằng nếu xung đột kéo dài quá một tháng, thế giới sẽ phải đối mặt với các vấn đề nghiêm trọng về gieo trồng và năng suất.
NPK/ Vinagri News (Reuters)
No comments:
Post a Comment