VINAGRI News - Xung đột tại Iran đang tác động lan rộng tới chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu, khiến xuất khẩu gạo Thái Lan suy giảm mạnh và ngành đánh bắt thủy sản đối mặt nguy cơ tê liệt do chi phí nhiên liệu tăng vọt.
Tóm lược:
> Chiến sự Iran làm gián đoạn tuyến vận tải qua eo Hormuz, ảnh hưởng mạnh đến xuất khẩu gạo Thái Lan.
> Xuất khẩu sang Trung Đông có nguy cơ gần như dừng hẳn, chi phí vận tải và bảo hiểm tăng cao.
> Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng với thời gian giao hàng kéo dài và chi phí tăng.
> Ngành thủy sản Thái Lan đứng trước nguy cơ đình trệ do giá diesel tăng mạnh.
> Nhiều tàu cá đã nằm bờ, có thể lên tới 60 - 70% vào cuối tháng 3/2026.
> Chính phủ Thái Lan chuẩn bị hỗ trợ nhiên liệu, nhưng chi phí vẫn vượt ngưỡng chịu đựng.
> Giá hải sản có thể tăng 30 - 50% trong thời gian tới.
Chiến sự tại Iran không chỉ gây biến động trên thị trường năng lượng mà còn lan sang thị trường lương thực toàn cầu. Việc đóng cửa eo biển Hormuz đã cắt đứt tuyến vận chuyển quan trọng đối với xuất khẩu gạo của Thái Lan, làm chi phí tăng cao và đơn hàng sụt giảm, trong khi ngành đánh bắt thủy sản chịu tác động nặng nề từ giá nhiên liệu tăng, khiến nhiều tàu phải nằm bờ.
Các doanh nghiệp cảnh báo cuộc khủng hoảng lần này nghiêm trọng hơn cả đại dịch COVID-19.
Theo Nikkei Asia, Thái Lan - một trong những quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới - đã xuất khẩu khoảng 1,34 triệu tấn gạo sang Trung Đông trong năm ngoái, chủ yếu tới Iraq và Yemen, chiếm khoảng 17% trong tổng số 7,9 triệu tấn gạo xuất khẩu toàn cầu của nước này trong năm 2025.
Tuy nhiên, xuất khẩu sang khu vực này đã bắt đầu chậm lại trong tháng gần đây do hạn chế về logistics và chi phí vận chuyển tăng cao, theo dữ liệu của chính phủ Thái Lan.
Bà Arada Fuangtong, Tổng cục trưởng Cục Ngoại thương thuộc Bộ Thương mại Thái Lan, cho biết trong kịch bản xấu nhất, lượng gạo xuất khẩu sang Trung Đông có thể gần như biến mất hoàn toàn. Bà cũng nhấn mạnh rằng xuất khẩu sang khu vực này đã giảm mạnh kể từ khi chiến sự Iran bùng phát.
Theo bà Arada, các đơn hàng từ khách hàng lớn tại Trung Đông khó có thể phục hồi trong ngắn hạn do tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn. Bên cạnh đó, chi phí vận tải tăng mạnh do giá nhiên liệu và phí bảo hiểm leo thang cũng là vấn đề lớn.
Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đã tăng tới 40%, khiến các nhà xuất khẩu Thái Lan gặp khó khăn trong việc duy trì giá cạnh tranh. Do những yếu tố bất lợi này, xuất khẩu gạo cả năm được dự báo sẽ thấp hơn đáng kể so với mục tiêu 7 triệu tấn.
Trước đó, xuất khẩu gạo năm 2025 của Thái Lan đạt 7,9 triệu tấn. Tuy nhiên, trong năm nay, lượng xuất khẩu đã được dự báo giảm xuống mức thấp nhất trong 5 năm do đồng baht mạnh lên và sự cạnh tranh từ các nước xuất khẩu lớn như Ấn Độ và Việt Nam.
Để ứng phó, Chính phủ Thái Lan đang lên kế hoạch mở rộng xuất khẩu gạo sang châu Phi thông qua các hội chợ thương mại và đàm phán các hợp đồng chính phủ với chính phủ (G2G) nhằm tìm kiếm thị trường mới.
Năm ngoái, châu Phi chiếm khoảng 33% tổng xuất khẩu gạo của Thái Lan, với các thị trường chính gồm Nam Phi, Senegal và Angola, trong khi châu Á chiếm 22%, dẫn đầu là Trung Quốc, Malaysia và Nhật Bản.
Không chỉ Thái Lan, Việt Nam - một trong những nước xuất khẩu gạo lớn khác - cũng đang đối mặt với tình trạng chậm giao hàng do căng thẳng Trung Đông làm tăng chi phí vận tải và bảo hiểm.
Theo báo Vietnam News, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho biết thời gian giao hàng đã kéo dài thêm 10 - 15 ngày, trong khi chi phí vận chuyển nội địa tăng từ 20.000 đồng lên 30.000 đồng.
Các doanh nghiệp xuất khẩu gạo còn phải đối mặt với tình trạng thiếu container rỗng và thay đổi tuyến vận tải, buộc phải đàm phán lại hợp đồng, trì hoãn giao hàng hoặc hạn chế nhận đơn hàng mới.
Ở lĩnh vực thủy sản, giá dầu diesel tăng mạnh do xung đột Mỹ - Israel với Iran đang đẩy ngành đánh bắt trị giá hàng tỷ USD của Thái Lan tới nguy cơ đình trệ. Ngư dân cảnh báo họ có thể phải ngừng ra khơi trong vài ngày tới nếu không có sự hỗ trợ từ chính phủ.
Ông Jumpol Kanawaree, Chủ tịch Câu lạc bộ thương nhân cá Samut Sakhon (chợ Talay Thai), cho biết tại cảng cá lớn nhất nước này, hơn một nửa số tàu đã nằm bờ, và số còn lại có thể dừng hoạt động trong vài ngày tới.
Ông cảnh báo rằng sau ngày 1/4, có thể sẽ không còn cá để bán do các tàu không thể gánh nổi chi phí nhân công và sinh hoạt.
Hiện mỗi ngày có khoảng 800 tấn cá từ 22 khu vực ven biển được tiêu thụ tại chợ Samut Sakhon, nhưng đây được xem là cuộc khủng hoảng năng lượng tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ, thậm chí nghiêm trọng hơn cả đại dịch COVID-19.
Một ngư dân địa phương cho biết nếu không thể chịu đựng chi phí, họ buộc phải neo tàu do giá nhiên liệu quá cao.
Theo dữ liệu chính phủ, năm 2024 Thái Lan xuất khẩu khoảng 7 tỷ USD sản phẩm thủy sản sang các thị trường như Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc.
Bộ trưởng Tài chính Thái Lan Ekniti Nitithanprapas cho biết chính phủ đang chuẩn bị các biện pháp hỗ trợ ngư dân, bao gồm cung cấp nhiên liệu sinh học B20 và dầu cọ.
Giá dầu diesel tại Thái Lan đã tăng lên 38,94 baht/lít vào thứ Năm sau khi trợ cấp của chính phủ kết thúc, so với mức 29,94 baht/lít hồi tháng 2 trước khi xung đột Trung Đông bùng phát.
Theo ngư dân Boonchoo Lonluy, nếu giá diesel đạt 40 baht/lít, các chuyến ra khơi sẽ không còn khả thi. Một số tàu đã bắt đầu điều chỉnh hành trình để tiết kiệm nhiên liệu, như di chuyển chậm hơn, nhưng điều này đồng nghĩa với sản lượng đánh bắt giảm.
Ông cho biết tình hình hiện tại là không thể duy trì lâu dài.
Ông Mongkol Sukcharoenkana, cố vấn danh dự của Hiệp hội Thủy sản Quốc gia Thái Lan, cho biết ngành đã sớm nhận thấy rủi ro từ giá nhiên liệu tăng và đã làm việc với chính phủ để tìm giải pháp, trong đó có việc sử dụng nhiên liệu B20 nhằm giữ giá ở mức khoảng 30 baht/lít.
Tuy nhiên, việc giá nhiên liệu tăng thêm 6 baht/lít đã đẩy chi phí lên 37 baht/lít, vượt ngưỡng 35 baht/lít mà ngư dân cho là mức tối đa có thể chấp nhận.
Nếu chính phủ không kiểm soát được giá, dự kiến 60 - 70% tàu cá sẽ phải nằm bờ vào cuối tháng 3/2026.
Hiện có khoảng 8.100 tàu cá đăng ký giấy phép hoạt động, trong đó 6.000 tàu đã đăng ký sử dụng dầu diesel “xanh” thông qua hiệp hội, với mức tiêu thụ khoảng 50 triệu lít mỗi tháng, giảm so với mức 80 - 90 triệu lít trước đây.
Ông Mongkol cho biết dù giá dầu từng tăng mạnh vào năm 2009 khi dầu thô đạt 150 USD/thùng, nhưng tác động hiện nay còn nghiêm trọng hơn, thậm chí một số trạm xăng không còn cung cấp dịch vụ.
Ngay cả khi tàu phải neo đậu, chủ tàu vẫn phải trả lương để giữ lao động. Đồng thời, giá hải sản dự kiến sẽ tăng ít nhất 30 - 50%.
Ông cho biết khả năng thích ứng phụ thuộc vào từng chủ tàu, nhưng riêng chi phí nhiên liệu cho một chuyến đi của tàu kéo đôi đã lên tới 600.000 baht, chưa bao gồm tiền công lao động.
NPK/ Vinagri News (The Nation Thailand)
No comments:
Post a Comment