VINAGRI News - Trong khi Ghana chi hàng tỷ cedi để nhập khẩu gạo, Việt Nam đang triển khai chương trình sản xuất quy mô lớn, hiệu quả cao, qua đó nới rộng khoảng cách năng lực sản xuất giữa hai quốc gia.
Tóm lược:
> Ghana chi 3,05 tỷ cedi nhập khẩu gạo năm 2024, phụ thuộc lớn vào Việt Nam
> Việt Nam triển khai chương trình 1 triệu ha lúa chất lượng cao, hiệu quả rõ rệt
> Năng suất đạt 6,8 - 7,5 tấn/ha, lợi nhuận tăng 14%, phát thải giảm hơn 20%
> Xuất khẩu gạo Việt Nam sang Ghana tăng 53,5%
> Ghana chỉ tự chủ khoảng 51% nhu cầu gạo
> Hạn hán 2024 làm giảm mạnh sản lượng, tăng nhập khẩu
> Các hạn chế chính: thiếu tưới tiêu, giống kém, cơ giới hóa thấp
> Việt Nam cải thiện nhờ hợp tác xã, công nghệ và hỗ trợ chính sách
> Ghana cần cải cách chính sách để giảm phụ thuộc nhập khẩu
Trong năm 2024, Ghana đã chi 3,05 tỷ cedi (GH¢) để nhập khẩu gạo, trong khi nhà cung cấp lớn nhất của nước này - Việt Nam - lại đang triển khai một trong những chương trình nông nghiệp có ảnh hưởng lớn nhất thế giới, góp phần ngày càng nới rộng khoảng cách sản xuất giữa hai quốc gia.
Việt Nam hiện chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng kim ngạch nhập khẩu gạo của Ghana, vượt Thái Lan và Ấn Độ. Tuy nhiên, khoảng cách giữa nhu cầu tiêu dùng và sản xuất nội địa của Ghana tiếp tục gia tăng. Sự chênh lệch này ngày càng rõ rệt không chỉ qua số liệu thương mại mà còn qua quy mô và tốc độ phát triển chuỗi cung ứng tại các quốc gia xuất khẩu.
Chương trình của Việt Nam đã mang lại kết quả rõ rệt
Việt Nam đã triển khai đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, với mục tiêu tái cấu trúc sản xuất theo hướng nâng cao chất lượng, tăng cường cơ giới hóa, thích ứng biến đổi khí hậu và giảm phát thải khí nhà kính.
Sau hai năm triển khai, chương trình đã đạt được những kết quả đáng kể. Tính đến tháng 3/2026, diện tích tham gia đạt 354.839 ha, tương đương 197% mục tiêu ban đầu, với sự tham gia của 1.129 hợp tác xã và hơn 210 doanh nghiệp trong chuỗi giá trị.
Trong vụ đông xuân 2024/25, các vùng thí điểm đạt năng suất từ 6,8 - 7,5 tấn/ha, lợi nhuận tăng khoảng 14% so với sản xuất ngoài chương trình, trong khi lượng phát thải khí nhà kính giảm hơn 20%.
Xuất khẩu gạo của Việt Nam sang Ghana trong nửa đầu năm 2025 đã tăng 53,5%, bất chấp giá gạo thế giới giảm, cho thấy hiệu quả sản xuất được cải thiện đang trực tiếp nâng cao khả năng thâm nhập thị trường.
Ghana sản xuất dưới tiềm năng
Trong khi đó, ngành lúa gạo nội địa của Ghana vẫn bị hạn chế bởi các yếu tố mang tính cơ cấu. Sản lượng hiện đạt khoảng 750.000 tấn, trong khi nhu cầu tiêu thụ khoảng 1,5 triệu tấn gạo xay xát, đồng nghĩa với mức tự chủ chỉ khoảng 51%.
Viện Nghiên cứu Tài khóa Ghana (IFS) cho biết chỉ khoảng 10% diện tích trồng lúa được tưới tiêu, khiến phần lớn nông dân phụ thuộc vào lượng mưa thất thường. Ngoài ra, diện tích đất nông nghiệp dành cho lúa chỉ chiếm khoảng 2,6%, trong khi tại Việt Nam, tỷ lệ này dao động từ 58,8% đến 92%.
Hạn hán kéo dài trong năm 2024 đã làm giảm hơn 16% diện tích trồng lúa tại miền Bắc Ghana và khiến sản lượng lúa thóc giảm 21%, buộc nước này phải nhập khẩu tới 950.000 tấn trong niên vụ 2024/25, tăng 20% so với năm trước.
Vấn đề mang tính cơ cấu, không chỉ do thời tiết
Hạn hán chỉ làm trầm trọng thêm những tồn tại vốn đã kéo dài. Các chương trình nông nghiệp của Ghana từ Kế hoạch phát triển 7 năm đến Chiến lược phát triển lúa gạo quốc gia (NRDS) vẫn chưa giải quyết được các hạn chế cốt lõi như năng suất thấp, thiếu hệ thống tưới tiêu, chất lượng giống kém và mức độ cơ giới hóa thấp.
IFS cho rằng tình trạng kém hiệu quả kéo dài xuất phát từ bốn yếu tố chính: sử dụng phân bón thấp, hệ thống giống chưa hiệu quả, cơ giới hóa hạn chế và hạ tầng tưới tiêu yếu kém, cùng với những rào cản về quyền sử dụng đất.
Ngược lại, mô hình của Việt Nam cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Kết quả ban đầu cho thấy chi phí sản xuất giảm từ 8,2% đến 24,2%, năng suất tăng từ 2,4% đến 7% và thu nhập của nông dân tăng từ 12% đến 50% so với phương thức canh tác truyền thống. Những cải thiện này đến từ tổ chức sản xuất theo hợp tác xã, gieo sạ cơ giới, quản lý nước hiệu quả và sự hỗ trợ tài chính từ nhà nước.
Bài học chính sách cho Ghana
IFS đề xuất thành lập Hội đồng Phát triển Lúa gạo như một cơ quan pháp lý nhằm điều phối chính sách, đầu tư và triển khai trong toàn ngành, vượt qua các chu kỳ chính trị.
Nếu không có các biện pháp can thiệp mạnh mẽ để giải quyết những điểm nghẽn về tưới tiêu, cơ giới hóa và chế biến, các chuyên gia cảnh báo Ghana sẽ tiếp tục phụ thuộc vào nhập khẩu đối với loại lương thực tiêu dùng chủ yếu, khiến người dân và ngân sách quốc gia dễ bị tổn thương trước biến động giá quốc tế và tỷ giá.
Vấn đề cốt lõi không chỉ là Việt Nam sản xuất nhiều gạo hơn, mà là Việt Nam đã coi lúa gạo là tài sản chiến lược quốc gia và xây dựng hệ thống phát triển tương ứng. Ghana có lợi thế về đất đai, điều kiện khí hậu và nhu cầu nội địa, nhưng điều còn thiếu là một cấu trúc chính sách đủ mạnh để chuyển hóa các lợi thế này thành năng lực sản xuất bền vững.
NPK/ Vinagri News (News Ghana)
No comments:
Post a Comment