VINAGRI News - Các chuyên gia cảnh báo xung đột tại Trung Đông có thể kích hoạt một cú sốc lương thực toàn cầu nghiêm trọng hơn cả cuộc khủng hoảng sau chiến sự Nga - Ukraine vào năm 2022. Việc gián đoạn sản xuất và vận chuyển phân bón, đặc biệt là urê, đang xảy ra đúng vào mùa gieo trồng tại Bắc bán cầu, làm dấy lên lo ngại sản lượng lúa gạo và nhiều loại cây lương thực khác sẽ suy giảm.
Tóm lược:
> Chiến tranh tại Trung Đông đe dọa gây cú sốc lương thực toàn cầu nghiêm trọng hơn khủng hoảng năm 2022.
> Khoảng một nửa trong số 2,1 triệu tấn urê dự kiến xuất khẩu trong hai tuần qua đã bị gián đoạn.
> Hơn 1,1 triệu tấn phân bón và nguyên liệu đang mắc kẹt tại khu vực Vùng Vịnh.
> Giá urê toàn cầu đã tăng hơn 40% kể từ khi xung đột bùng phát.
> Nhiều nhà máy phân bón tại Trung Đông và Nam Á phải cắt giảm hoặc dừng sản xuất do thiếu khí đốt.
> Tình trạng thiếu phân bón có thể làm giảm sản lượng lương thực và đẩy giá thực phẩm toàn cầu tăng mạnh.
Theo các chuyên gia trong ngành, cuộc chiến tại Trung Đông đang tiến gần tới nguy cơ gây ra một cú sốc lương thực toàn cầu lớn hơn so với cuộc khủng hoảng bùng phát sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022. Nguyên nhân là do tình trạng thiếu hụt phân bón đang đe dọa hoạt động sản xuất nông nghiệp trên nhiều châu lục.
Các cuộc tấn công từ Iran đã làm tê liệt một phần đáng kể năng lực sản xuất urê tại Trung Đông. Urê là loại phân bón nitơ được sử dụng phổ biến nhất trên thế giới. Đồng thời, tình trạng thiếu khí đốt cũng buộc nhiều nhà sản xuất phân bón tại Nam Á phải cắt giảm sản lượng.
Trong hai tuần qua, khoảng một nửa trong tổng số 2,1 triệu tấn urê dự kiến được bốc xếp để xuất khẩu ra thị trường quốc tế đã bị gián đoạn. Cùng lúc đó, hơn 1,1 triệu tấn phân bón và nguyên liệu sản xuất phân bón - trong đó có khoảng 570.000 tấn urê - hiện đang bị mắc kẹt tại khu vực Vùng Vịnh, hoặc đang được bốc hàng hoặc đã nằm trên các tàu vận chuyển.
Phân bón nitơ - yếu tố đóng góp cho khoảng một nửa sản lượng lương thực toàn cầu - được sản xuất từ amoniac, mà nguyên liệu chính là khí tự nhiên. Giá khí tự nhiên đã tăng mạnh kể từ khi chiến tranh bùng phát vào tháng trước.
Tình trạng thiếu hụt phân bón xảy ra đúng vào thời điểm mùa gieo trồng tại Bắc bán cầu bắt đầu, khiến nhiều lãnh đạo trong ngành cảnh báo rằng sản lượng các loại lương thực chủ lực như lúa gạo có thể giảm.
Bà Veronica Nigh, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Viện Phân bón Mỹ, cho rằng nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, cuộc khủng hoảng lần này có thể nghiêm trọng hơn nhiều so với năm 2022. Theo bà, xung đột càng kéo dài thì tình hình càng trở nên đáng lo ngại.
Trung Đông đóng vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng năng lượng và phân bón toàn cầu. Theo dữ liệu của tổ chức nghiên cứu CRU, khoảng một phần ba lượng urê xuất khẩu toàn cầu đi qua eo biển Hormuz. Bên cạnh đó, khoảng 45% lượng lưu huỳnh xuất khẩu trên thế giới - nguyên liệu quan trọng để sản xuất phân bón phosphate - cũng được vận chuyển qua tuyến hàng hải chiến lược này, hiện gần như đã bị tê liệt.
Tại Qatar, công ty phân bón QAFCO đã phải đóng cửa nhà máy urê công suất 5,6 triệu tấn mỗi năm vào tuần trước sau khi hoạt động khí tự nhiên hóa lỏng tại các cơ sở lân cận của QatarEnergy bị dừng lại do ảnh hưởng từ chiến tranh.
Ở Nam Á, tình trạng thiếu khí đốt cũng đang tác động mạnh đến ngành phân bón. Ấn Độ đã yêu cầu các nhà máy phân bón giảm mức tiêu thụ khí xuống khoảng 70% so với bình thường. Trong khi đó, nhiều nhà máy tại Pakistan và Bangladesh đã buộc phải dừng hoạt động. Tại Pakistan, một trong những nhà sản xuất phân bón lớn của nước này là Agritech Limited đã tạm dừng sản xuất urê.
Giá các loại dinh dưỡng cây trồng đã tăng vọt. Theo CRU, giá urê đã tăng hơn 40% kể từ khi xung đột bùng phát.
Không giống cuộc khủng hoảng năm 2022 - ban đầu tập trung vào nguồn cung ngũ cốc Ukraine qua Biển Đen và sau đó lan sang chi phí năng lượng và phân bón - cuộc khủng hoảng hiện nay đang tác động đồng thời lên nhiều mắt xích của hệ thống lương thực toàn cầu. Theo ông Chris Lawson, chuyên gia của CRU, thế giới hiện đang đối mặt với tình huống nghiêm trọng hơn nhiều so với năm 2022.
Trong bối cảnh giá năng lượng và lương thực tăng cao, vấn đề lạm phát đã trở thành điểm nóng chính trị tại nhiều quốc gia. Các nhà nghiên cứu từng ghi nhận làn sóng biểu tình chưa từng có trong năm 2022 liên quan đến chi phí sinh hoạt tăng mạnh.
Thị trường urê toàn cầu hiện có quy mô khoảng 196 triệu tấn mỗi năm, nhưng chỉ khoảng 57 triệu tấn được giao dịch quốc tế. Điều này đồng nghĩa với việc bất kỳ gián đoạn nào đối với dòng chảy xuất khẩu ở một khu vực cũng có thể nhanh chóng lan rộng và gây biến động trên toàn thị trường phân bón thế giới.
Ông Lawson cảnh báo tình hình có thể leo thang nhanh chóng vì các nhà sản xuất chỉ có thể duy trì hoạt động khi vẫn còn khả năng lưu trữ lượng hàng chưa bán. Nếu gián đoạn kéo dài, nhiều nhà máy có thể buộc phải đóng cửa, thậm chí vĩnh viễn. Việc khởi động lại các nhà máy amoniac và urê thường mất nhiều tuần do phải kiểm soát chặt chẽ nhiệt độ và áp suất trong quá trình vận hành.
Ông Alvaro Lario, Chủ tịch Quỹ Quốc tế Phát triển Nông nghiệp của Liên Hợp Quốc, cho rằng ngay cả sự tăng giá tạm thời của phân bón cũng có thể để lại những tác động lâu dài đối với sản xuất lương thực toàn cầu.
Nam Á được đánh giá là khu vực đặc biệt dễ tổn thương. Theo ông Lawson, các quốc gia như Ấn Độ, Bangladesh và Pakistan phụ thuộc lớn vào khí tự nhiên hóa lỏng nhập khẩu từ Vùng Vịnh để sản xuất phân bón.
Pakistan gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn LNG nhập khẩu từ Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Trong khi đó, riêng Qatar chiếm hơn 40% lượng LNG nhập khẩu của Ấn Độ và khoảng hai phần ba nhu cầu của Bangladesh.
Ngành phân bón Ấn Độ cũng phụ thuộc rất lớn vào nguồn khí đốt, khi toàn bộ 32 nhà máy amoniac của nước này đều sử dụng khí tự nhiên làm nguyên liệu.
Các nhà kinh tế cho rằng người tiêu dùng có thể phải đối mặt với giá lương thực tăng cao ngay cả trước khi tình trạng thiếu phân bón ảnh hưởng trực tiếp đến mùa vụ. Giá nhiên liệu và điện tăng đang làm chi phí vận chuyển, chế biến và nấu nướng thực phẩm trở nên đắt đỏ hơn.
Ông Raj Patel, chuyên gia nghiên cứu hệ thống lương thực tại Trường Chính sách Công Lyndon B. Johnson, nhận định rằng những yếu tố này sẽ khiến tình trạng thiếu lương thực gia tăng trong năm nay.
Bà Alzbeta Klein, Tổng giám đốc Hiệp hội Phân bón Quốc tế, cho biết một số khu vực có thể chịu tác động nghiêm trọng hơn, đặc biệt là những nơi có nhiều nông hộ nhỏ và nông dân sản xuất tự cung tự cấp, điển hình là một số quốc gia tại châu Phi và Nam Á.
Bên cạnh đó, các quốc gia phụ thuộc nhiều vào phân bón nhập khẩu cũng dễ bị tổn thương trước áp lực về giá cả và nguồn cung. Theo bà Klein, rủi ro này không chỉ giới hạn trong một khu vực mà có thể lan rộng trên phạm vi toàn cầu.
NPK/ Vinagri News (The Financial Times)
No comments:
Post a Comment