VINAGRI News - Chính sách gạo của Nhật Bản đang đối mặt bước ngoặt quan trọng khi giá gạo duy trì ở mức cao kỷ lục, gây áp lực lên người tiêu dùng. Tranh luận xoay quanh việc tăng sản lượng hay tiếp tục điều tiết theo nhu cầu đang trở nên gay gắt, trong bối cảnh dự báo cung - cầu thiếu chính xác, biến đổi khí hậu gia tăng và gạo nhập khẩu tư nhân tăng mạnh.
Tóm lược:
> Giá gạo Nhật Bản duy trì ở mức cao kỷ lục, gây áp lực lên hộ gia đình.
> Tranh cãi giữa tăng sản lượng và tiếp tục điều tiết theo nhu cầu ngày càng gay gắt.
> Cơ chế “gentan” dù đã bãi bỏ vẫn tồn tại trên thực tế thông qua trợ cấp.
> Sai lệch dự báo cung - cầu góp phần đẩy giá tăng mạnh thời gian qua.
> Nhập khẩu gạo tư nhân tăng vọt, gạo Mỹ dần chiếm thị phần tại siêu thị Nhật.
Chính sách gạo của Nhật Bản đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng khi giá mặt hàng lương thực thiết yếu này tiếp tục neo ở vùng cao kỷ lục, tạo áp lực ngày càng lớn lên chi tiêu của các hộ gia đình. Tháng 8/2025, Thủ tướng khi đó là ông Shigeru Ishiba từng tuyên bố sẽ “chuyển hướng và tăng sản lượng”, đánh dấu ý định thay đổi chính sách điều chỉnh sản xuất vốn được duy trì trong nhiều thập kỷ.
Tuy nhiên, định hướng này nhanh chóng bị đảo ngược sau khi bà Sanae Takaichi nhậm chức Thủ tướng vào tháng 10/2025. Chính phủ mới quay lại chủ trương giữ sản lượng gạo phù hợp với nhu cầu thị trường. Bộ trưởng Nông nghiệp Norikazu Suzuki nhấn mạnh lập trường “không cam kết với giá”, cho rằng ưu tiên hàng đầu là đảm bảo và mở rộng nhu cầu, bao gồm cả nhu cầu từ thị trường nước ngoài, trước khi thúc đẩy tăng sản lượng trong nước.
Theo ông Suzuki, nếu nông dân mở rộng sản xuất khi chưa hình thành được đầu ra ổn định ở nước ngoài, giá gạo nội địa có nguy cơ sụt giảm mạnh do dư cung. Ông cảnh báo rằng việc tăng sản lượng quá nhanh có thể phá vỡ sự ổn định của cán cân cung - cầu vốn đang mong manh.
Sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, Nhật Bản từng tích cực khuyến khích mở rộng sản xuất gạo để khắc phục tình trạng thiếu lương thực nghiêm trọng. Tuy nhiên, đến năm 1970, khi dư cung xuất hiện, chính phủ đã đảo chiều chính sách bằng việc áp dụng chương trình cắt giảm diện tích canh tác (gentan), theo đó đặt chỉ tiêu sản xuất và khuyến khích nông dân giảm trồng lúa để hạn chế thừa cung.
Mặc dù gentan đã chính thức bị bãi bỏ vào năm 2018, tác động của chính sách này vẫn còn rõ nét. Trên thực tế, chính phủ vẫn duy trì một cơ chế điều tiết tương tự thông qua trợ cấp, khuyến khích nông dân chuyển đổi sang các loại cây trồng khác như lúa mì và đậu tương nhằm ngăn chặn giá gạo giảm sâu.
Trong nhiều năm, sản lượng gạo thực tế của Nhật Bản nhìn chung bám sát dự báo cung - cầu hàng năm do Bộ Nông nghiệp công bố vào mùa thu, ngoại trừ những năm thời tiết bất thường. Tuy nhiên, những sai lệch đáng kể đã bắt đầu xuất hiện trong thời gian gần đây. Trong đợt tăng giá gạo bắt đầu từ năm ngoái, sai số trong dự báo đã khiến nhu cầu thực tế vượt ước tính khoảng 400.000 tấn, qua đó góp phần đẩy giá gạo tăng mạnh.
Ông Shinjiro Koizumi, cựu Bộ trưởng Nông nghiệp và là người phụ trách các biện pháp ứng phó giá gạo leo thang dưới thời chính phủ Ishiba, thừa nhận rằng việc duy trì ổn định giá gạo thông qua công cụ điều chỉnh sản lượng truyền thống ngày càng trở nên khó khăn. Theo ông, trong bối cảnh rủi ro gia tăng từ biến đổi khí hậu, phương pháp điều tiết sản xuất dựa trên dự báo nhu cầu đòi hỏi độ chính xác rất cao và đang bộc lộ những giới hạn rõ rệt.
Ở chiều ngược lại, nhiều nghị sĩ Đảng Dân chủ Tự do cầm quyền, đại diện cho khu vực nông nghiệp, đã phản đối mạnh mẽ chủ trương tăng sản lượng, lo ngại rằng dư cung sẽ làm giá gạo lao dốc. Bộ trưởng Suzuki - người nhận được sự ủng hộ từ nhóm này - cho biết giới sản xuất đang “hết sức bối rối” và nhấn mạnh rằng việc tăng sản lượng một cách đột ngột có thể làm mất cân bằng thị trường. Ông cam kết sẽ cải thiện phương pháp ước tính nhu cầu trong thời gian tới.
Trong khi giá gạo nội địa vẫn ở mức cao, nhập khẩu gạo của khu vực tư nhân đang tăng mạnh. Khối lượng nhập khẩu trong nửa đầu năm tài khóa 2025 (tháng 4 - 9) đạt 86.523 tấn, cao gấp 208 lần so với cùng kỳ năm trước. Tháng 11, ông Mitsuo Fujio, Chủ tịch của Shinmei - một tập đoàn bán buôn gạo lớn có trụ sở tại Tokyo, cho biết gạo Mỹ đã trở thành loại bán chạy nhất tại các siêu thị lớn của khách hàng trong tháng 9. Ông cảnh báo giá tăng cao có thể khiến thị trường gạo nội địa bị thu hẹp.
Nếu giá gạo trong nước không được điều chỉnh hợp lý, nhiều người tiêu dùng có thể chuyển sang các lựa chọn rẻ hơn. Việc tìm được mức giá chấp nhận được cho cả người tiêu dùng lẫn nhà sản xuất vì thế vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ.
NPK/ Vinagri News (The Japan Times)
No comments:
Post a Comment