VINAGRI News - Phụ nữ Colombia đang từng bước phá vỡ “bức tường gia trưởng” tồn tại lâu đời trong ngành cà phê, từ sản xuất đến xây dựng thương hiệu. Dù giá cà phê ở mức cao lịch sử và ngành đang tăng trưởng mạnh, họ vẫn đối mặt với nhiều rào cản: thiếu vốn tín dụng, hạn chế tiếp cận đất đai, định kiến giới và khó khăn trong việc tham gia chuỗi giá trị.
Tóm lược:
> Phụ nữ đang tăng hiện diện trong ngành cà phê Colombia nhưng vẫn đối mặt với rào cản lớn: vốn, đất đai, giáo dục và định kiến giới.
> Sản lượng và xuất khẩu cà phê Colombia đang ở mức cao nhất nhiều thập kỷ.
> Phụ nữ chiếm gần 1/3 nông hộ nhưng sở hữu đất và quyền quyết định còn hạn chế.
> Rào cản tín dụng là điểm nghẽn lớn nhất, dù phụ nữ có tỷ lệ trả nợ tốt hơn.
> Các mô hình hợp tác xã và thương hiệu cà phê nữ giới vẫn thiếu nguồn lực để phát triển.
Dưới những tán cà phê xanh mướt bao phủ các triền đồi mờ sương ở vùng Huila, Tây Nam Colombia, một cuộc đấu tranh âm thầm nhưng bền bỉ đang diễn ra.
Từ hạt cà phê đến tách cà phê nóng hổi, phụ nữ Colombia đang từng bước khẳng định vị thế trong ngành cà phê danh tiếng của quốc gia Nam Mỹ, ngành vốn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ tư tưởng gia trưởng qua nhiều thế hệ. Một số người làm chủ nông trại của riêng mình, số khác liên kết thành hợp tác xã, thậm chí xây dựng các thương hiệu cà phê boutique. Tuy nhiên, ngay cả khi giá cà phê Arabica tăng cao và ngành đạt nhiều kỷ lục, các rào cản giới vẫn khiến họ chưa thể tham gia trọn vẹn vào chuỗi giá trị.
Ngành cà phê tăng trưởng mạnh nhưng phụ nữ còn đứng ngoài cuộc
Ngành cà phê Colombia đang trong giai đoạn thịnh vượng nhất trong nhiều thập kỷ. Giá cà phê Arabica đạt mức kỷ lục vào tháng 10 khi Mỹ áp thuế với Brazil - nhà xuất khẩu lớn nhất - trong bối cảnh sản lượng toàn cầu suy yếu. Dù sau đó thuế được dỡ bỏ, giá vẫn duy trì ở mức cao do nguồn cung hạn chế và tồn kho thấp.
Trong 12 tháng tính đến tháng 10, Colombia sản xuất gần 15 triệu bao (60 kg/bao), tăng 14% so với cùng kỳ và là mức cao nhất cho giai đoạn này kể từ năm 1992, theo Liên đoàn những người trồng cà phê Colombia. Xuất khẩu (tính cả hàng tồn kho) tăng hơn 11% lên 13,4 triệu bao, với khoảng 40% được xuất sang Mỹ.
Lần đầu tiên sau gần một thế kỷ, phụ nữ đứng đầu 2 trong 15 ủy ban vùng của Liên đoàn - cơ quan thu mua cà phê nội địa theo giá đảm bảo. Phụ nữ hiện chiếm gần 1/3 trong tổng số 525.000 nông hộ trồng cà phê đăng ký, tăng hơn 10 điểm phần trăm so với cuối thập niên 1990. Tuy nhiên, họ vẫn thiếu vắng trong các vị trí lãnh đạo và ít được hưởng lợi kinh tế tương xứng.
Áp lực từ gia đình đến đồng ruộng
Tại Huila - “trái tim” của cà phê Colombia - thử thách với phụ nữ thường bắt đầu ngay trong chính gia đình.
Chị Nery Muñoz, 47 tuổi, lãnh đạo một nhóm nông dân trồng cà phê tại thị trấn Palestina, nơi nổi tiếng với cà phê specialty. Như hàng nghìn phụ nữ khác, chị vừa đảm nhận công việc nương rẫy vừa lo việc nhà.
“Khi phải đi tập huấn hay họp, tôi luôn chuẩn bị sẵn bữa sáng, trưa, tối,” Muñoz chia sẻ. “Tôi còn chăm cháu ngoại khi con trai đi làm. Đó là vai trò của một người mẹ, người bà và người nông dân - tất cả cùng lúc.”
Huila còn là khu vực bị tàn phá nặng nề bởi xung đột vũ trang kéo dài và hoạt động trồng cây coca bất hợp pháp. Tổng thống Gustavo Petro đã kêu gọi nông dân chuyển từ coca sang cây cà phê. Trong bối cảnh đó, câu chuyện của phụ nữ càng cho thấy khó khăn trong phát triển sinh kế từ con số 0.
Khó khăn trong lập hợp tác xã và tiếp cận kiến thức
Tại Pitalito, chị Yineth Sánchez, 34 tuổi, cùng 9 phụ nữ khác mất gần một năm để hoàn tất thủ tục thành lập hợp tác xã nhỏ mang tên Asoproca nhằm sản xuất và bán cà phê dưới thương hiệu riêng.
“Quy trình thì đơn giản nhưng chúng tôi không hiểu rõ, nên ai cũng lo lắng,” Sánchez nói. “Thậm chí chúng tôi bỏ lỡ cơ hội tham gia một chương trình của chính quyền vì chưa đăng ký hợp pháp.”
Theo chuyên gia tư vấn độc lập Andrea Cano, những chuẩn mực văn hóa ăn sâu khiến phụ nữ khó tiếp cận đào tạo và tham gia mạng lưới chuyên môn.
“Người ta không coi trọng việc phụ nữ rời việc nhà để đi họp hay đi tập huấn,” Cano nói. “Nhiều người ít học, khiến việc viết đề xuất hay quản lý dự án trở nên khó khăn.”
Hành trình xây dựng thương hiệu và rào cản vốn tín dụng
Chị Blanca Elcy Ome, lãnh đạo Asmuer - Hiệp hội Phụ nữ Khởi nghiệp La Reserva - là một ví dụ khác. Tổ chức được thành lập cách đây 10 năm bởi các bà nội trợ nông thôn và phụ nữ bị ảnh hưởng bởi chiến tranh, dù cả đời gắn bó với cà phê nhưng thiếu kiến thức kỹ thuật.
Asmuer đã phát triển thương hiệu cà phê riêng, nhận hỗ trợ từ chính quyền địa phương, bao gồm một máy rang cà phê do Văn phòng Thống đốc Huila tài trợ. Họ dùng lợi nhuận để mua thêm máy xay và đang lên kế hoạch mở quán cà phê - dự án cần ít nhất 30 triệu peso (khoảng 7.858 USD). Đây cũng là “điểm nghẽn” chung: thiếu vốn.
Rào cản tín dụng: hệ thống vẫn ưu tiên nam giới
Chỉ khoảng 51% người dân Colombia tiếp cận được tín dụng chính thức; con số này ở nông thôn chỉ từ 17% - 20%, theo Asobancaria. Chênh lệch giới ở nông thôn tuy không lớn (18% nam, 16% nữ) nhưng rào cản lại mang tính cấu trúc: chi phí vay cao, thông tin tài chính nghèo nàn, hiểu biết tài chính hạn chế và định kiến giới tồn tại dai dẳng.
“Có những thiên kiến trong quá trình thẩm định,” ông Jaime Rincón, Giám đốc chuyển đổi số của Asobancaria, cho biết. “Khi thấy phụ nữ thiếu giấy tờ sở hữu, ít tự tin, nhân viên ngân hàng thường ưu tiên cho đàn ông vay.”
Dù tỷ lệ nợ xấu 90 ngày của phụ nữ thấp hơn, họ lại hiếm khi được hưởng ưu đãi tín dụng. Nhiều phụ nữ sống và làm việc trên đất mà họ xem là của mình, nhưng không có sổ đỏ - điều kiện bắt buộc để vay vốn hoặc gia nhập hợp tác xã.
Theo Liên đoàn Cà phê, phụ nữ đóng góp 25% sản lượng cà phê cả nước và quản lý 26% diện tích trồng. Tuy nhiên, 59% phụ nữ chỉ sở hữu dưới 1 ha đất, so với 51,2% ở nam giới.
Câu chuyện của Edmy: Nỗ lực không ngừng nhưng vẫn thiếu vốn
Sáu năm trước, chị Edmy Yojana Correa, 44 tuổi, cùng chồng mua một trang trại 1,5 ha ở San Agustín, trồng 7.450 cây cà phê thuộc bốn giống khác nhau. Chị không dùng phân hóa học và đạt chứng nhận Rainforest Alliance, giúp bán cà phê với giá cao hơn thị trường.
Edmy Yojana Correa cùng chồng là Andrés và các con tại trang trại gia đình ở San Agustín. Ảnh: Fernanda Pineda/Bloomberg
Năm nay, giá cao và sản lượng ổn định, nhưng chi phí phân hữu cơ và lao động tăng mạnh. Người hái cà phê truyền thống ngày càng già đi, trong khi thế hệ trẻ không muốn làm nông. Việc cơ giới hóa gần như không thể do địa hình đồi núi.
Phụ nữ Colombia ngày càng được tiếp cận tín dụng nhiều hơn
Edmy xin vay vốn từ ngân hàng tư nhân nhưng bị từ chối. Cuối cùng, nhờ giới thiệu của một cán bộ Liên đoàn Cà phê, chị biết đến gói tín dụng phù hợp và được Banco Agrario cho vay 2.000 USD với bảo lãnh của Finagro - số tiền khiêm tốn nhưng đủ để chuẩn bị cho vụ mới.
Nỗ lực vượt khó nhưng đường dài vẫn còn chông gai
Hầu hết các hợp tác xã nhỏ do phụ nữ lãnh đạo đều gặp khó trong việc đưa sản phẩm ra thị trường với giá cạnh tranh, đặc biệt so với các nhà sản xuất lớn dựa vào hệ thống hậu cần và dịch vụ tiếp thị của Liên đoàn.
“Chúng tôi muốn xuất khẩu với mức giá công bằng, phản ánh đúng công lao và chi phí sản xuất,” Blanca chia sẻ. Với sự hỗ trợ của chính quyền, nhóm của chị đã mua được thiết bị để xử lý cà phê từ nguyên liệu đến đóng gói.
Cuộc chiến vẫn tiếp diễn. Trong bối cảnh thế giới uống nhiều cà phê hơn và sẵn sàng trả giá cao cho hạt cà phê Colombia, nhiều phụ nữ - những người góp phần tạo nên giá trị ấy - vẫn chưa nhận được phần thưởng xứng đáng.
“Chúng tôi cần thêm sự hỗ trợ,” Edmy nói trước một hội chợ cà phê ở Bogotá.
“Tôi tin rằng có những khách hàng tìm kiếm cà phê của tôi. Tôi chỉ cần tìm được họ.”
NPK/ Vinagri News (Bloomberg)
No comments:
Post a Comment