VINAGRI News - Một ủy ban chính sách nông nghiệp được Chính phủ Liên bang Nigeria hậu thuẫn đã khuyến nghị chính thức đóng các kênh nhập khẩu gạo hiện nay, trong bối cảnh lạm phát lương thực giảm mạnh và thặng dư gạo của Nigeria chủ yếu được tạo ra bởi khối lượng nhập khẩu lớn, thay vì do năng lực sản xuất trong nước. Năm 2025, Nigeria đã chi hơn 1.000 tỷ naira để nhập khẩu khoảng 2,4 triệu tấn gạo, gây thất thoát ngoại hối đáng kể và tạo áp lực lớn lên ngành gạo nội địa.
Tóm lược:
> Nigeria nhập khẩu khoảng 2,4 triệu tấn gạo trong năm 2025
> Giá trị nhập khẩu ước tính 1,18 - 1,26 nghìn tỷ naira
> Thặng dư gạo 1,1 triệu tấn chủ yếu nhờ nhập khẩu
> Ủy ban đề xuất đóng toàn bộ các cửa sổ nhập khẩu gạo
> Nông dân gạo và ngô chịu thua lỗ, nhiều người có kế hoạch giảm sản xuất
> Lạm phát lương thực giảm từ 26,08% xuống 10,84% trong năm 2025
Một ủy ban chính sách nông nghiệp được Chính phủ Liên bang Nigeria hậu thuẫn đã khuyến nghị chính thức đóng các kênh nhập khẩu gạo hiện nay, viện dẫn lý do lạm phát lương thực đang giảm và các bằng chứng cho thấy thặng dư gạo của Nigeria hiện nay chủ yếu được thúc đẩy bởi khối lượng nhập khẩu cao, chứ không phải từ năng lực sản xuất trong nước.
Khuyến nghị này được đưa ra trong bối cảnh người dân Nigeria đã chi hơn 1.000 tỷ naira để nhập khẩu khoảng 2,4 triệu tấn gạo vào trong nước. Dựa trên giá tham chiếu toàn cầu do S&P Global Platts công bố, quy mô nhập khẩu gạo của Nigeria trong năm 2025 cho thấy lượng ngoại tệ chảy ra rất lớn, dù các con số này chỉ mang tính ước tính tham khảo và không phản ánh chi phí nhập khẩu thực tế.
Theo mức giá đánh giá của Thái Lan, gạo trắng 5% tấm được giao dịch ở mức khoảng 370 USD/tấn. Với mức giá này, việc nhập khẩu 2,4 triệu tấn gạo sẽ có giá trị ước tính khoảng 888 triệu USD, tương đương khoảng 1,26 nghìn tỷ naira, nếu quy đổi theo tỷ giá thị trường ngoại hối Nigeria (NFEM) của Ngân hàng Trung ương Nigeria ở mức 1.418,95 naira/USD vào ngày 26/1.
Dữ liệu của Platts cũng cho thấy gạo trắng 5% tấm của Ấn Độ có giá thấp hơn, ở mức khoảng 347 USD/tấn, khiến đây trở thành nguồn cung rẻ nhất trong số các nhà xuất khẩu gạo lớn tại châu Á tại thời điểm đó. Theo mức giá này, cùng khối lượng 2,4 triệu tấn, giá trị nhập khẩu được ước tính vào khoảng 832,8 triệu USD, tương đương khoảng 1,18 nghìn tỷ naira theo tỷ giá hiện hành.
Tuy nhiên, các phép tính nói trên chỉ dựa trên giá FOB và tỷ giá NFEM chính thức, và chỉ nhằm cung cấp bối cảnh tham chiếu, chứ không phản ánh giá trị giao dịch thực tế của lượng gạo nhập khẩu vào Nigeria trong năm 2025.
Với việc khoảng 2,4 triệu tấn gạo được nhập khẩu vào Nigeria, ủy ban đã khuyến nghị rằng Chính phủ Liên bang “nên chính thức đóng cửa các kênh nhập khẩu gạo hiện nay, trong bối cảnh lạm phát lương thực đã giảm xuống dưới 14%.”
Khuyến nghị này được nêu trong thông cáo của Cuộc họp Chu kỳ lần thứ hai của Cơ chế Chính sách Nông nghiệp Quốc gia (National Agribusiness Policy Mechanism), được tổ chức tại Abuja vào tháng 12/2025.
Cơ chế Chính sách Nông nghiệp Quốc gia được ra mắt chính thức vào tháng 5/2025, đóng vai trò là khuôn khổ chính sách dựa trên dữ liệu nhằm điều phối các chính sách về lương thực và nông nghiệp của Nigeria.
Cơ chế này được Đơn vị Điều phối Hệ thống Lương thực Tổng thống trực thuộc Phủ Tổng thống điều phối. Ủy ban chính sách quy tụ đại diện của các bộ, cơ quan liên bang, chính quyền các bang và các đối tác phát triển tham gia vào lĩnh vực nông nghiệp và hệ thống lương thực.
Thông cáo được ban hành bởi Đơn vị Điều phối Hệ thống Lương thực Tổng thống, sau khi nhận được sự đồng thuận và phê duyệt của các bộ, cơ quan, chính quyền bang và các đối tác phát triển tham dự.
Theo thông cáo mà báo The PUNCH tiếp cận được vào thứ Hai, cuộc họp đã xem xét cán cân lương thực theo mùa của Nigeria và thống nhất các hành động chính sách để trình lên Hội đồng Quốc gia về Nông nghiệp và An ninh Lương thực, sau đó chuyển tiếp lên Hội đồng Kinh tế Quốc gia và Hội đồng Hành pháp Liên bang.
Dữ liệu trình bày tại cuộc họp cho thấy đến tháng 12/2025, Nigeria đạt cán cân lương thực dương về mặt kỹ thuật đối với các loại cây lương thực chủ lực.
Tuy nhiên, thông cáo lưu ý rằng an ninh nguồn cung gạo và lúa mì của Nigeria vẫn phụ thuộc chủ yếu vào nhập khẩu, cho thấy những điểm yếu mang tính cấu trúc trong hệ thống sản xuất trong nước.
Thông cáo nêu rõ:
“Nigeria đạt cán cân lương thực dương về mặt kỹ thuật đối với các loại cây lương thực chủ lực. Tuy nhiên, an ninh nguồn cung gạo và lúa mì vẫn chủ yếu dựa vào nhập khẩu, cho thấy các điểm yếu cấu trúc vẫn tồn tại.”
Theo bảng cân đối lương thực quốc gia mang tính chỉ báo, Nigeria đã sản xuất 6,07 triệu tấn gạo trong năm 2025, trong khi lượng nhập khẩu đạt 2,4 triệu tấn. Do không có dự trữ và không ghi nhận xuất khẩu gạo, tổng nguồn cung gạo đạt 8,66 triệu tấn, dẫn đến thặng dư khoảng 1,1 triệu tấn, khi nguồn cung vượt cầu vào tháng 12/2025.
Ủy ban nhận định rằng thặng dư gạo này chủ yếu được duy trì nhờ mức nhập khẩu cao kỷ lục, thay vì nhờ sự cải thiện năng lực sản xuất trong nước. Điều này khiến gạo trở thành trường hợp khác biệt so với các cây lương thực khác, vốn dù có cán cân dương nhưng vẫn đối mặt với khoảng trống nguồn cung do hạn chế sản xuất.
Thông cáo cho biết:
“Mặc dù đạt cán cân dương, sản xuất trong nước vẫn chưa đủ để đáp ứng hoàn toàn nhu cầu quốc gia, với mức thiếu hụt ước tính khoảng 3 triệu tấn ngô, 600.000 tấn đậu tương, 400.000 tấn cao lương và 1 triệu tấn lúa mì. Riêng gạo ghi nhận thặng dư khoảng 1,1 triệu tấn, chủ yếu được duy trì bởi mức nhập khẩu cao kỷ lục, thay vì năng lực sản xuất nội địa.”
Cuộc họp cho rằng việc gạo nhập khẩu tiếp tục ồ ạt vào Nigeria hiện nay chủ yếu là hệ quả của các quyết định chính sách được ban hành trong giai đoạn lạm phát lương thực vượt 40%, trong khi bối cảnh giá cả hiện nay đã thay đổi đáng kể. Các đại biểu cho biết việc mở cửa nhập khẩu là phản ứng trước áp lực lạm phát nghiêm trọng, nhưng việc lạm phát lương thực giảm xuống dưới 14% đã làm thay đổi hoàn toàn bối cảnh chính sách.
Do đó, trên cơ sở công cụ điều hành nhập khẩu trong khuôn khổ chính sách bốn trụ cột, ủy ban khuyến nghị chấm dứt các kênh nhập khẩu gạo hiện nay, đồng thời nhấn mạnh rằng việc mở lại nhập khẩu trong tương lai - nếu có - phải đi kèm các biện pháp bình ổn giá để bảo vệ nông dân trong nước.
Ngoài các số liệu cân đối tổng thể, thông cáo còn dựa trên kết quả của hai cuộc khảo sát thực địa có cấu trúc, được thực hiện tại 13 bang thí điểm, với tổng số 33.507 nông dân tham gia. Các khảo sát này bao gồm khảo sát hiệu quả sau thu hoạch vụ mưa và khảo sát ý định sản xuất vụ khô 2025 - 2026.
Khảo sát vụ mưa cho thấy nông dân trồng gạo và ngô chịu áp lực lợi nhuận nghiêm trọng sau khi các kênh nhập khẩu được mở. Trong khi chi phí sản xuất giữ nguyên hoặc tăng do giá phân bón, năng lượng và tưới tiêu cao hơn, thì giá bán đầu ra giảm mạnh, khiến nhiều hộ bị lỗ.
Thông cáo nêu rõ:
“Chi phí sản xuất giữ nguyên hoặc tăng, trong khi giá bán đầu ra giảm mạnh, dẫn đến biên lợi nhuận gộp âm, đặc biệt đối với ngô và gạo.”
Các đại biểu cũng lưu ý rằng công cụ nhập khẩu được kích hoạt mà không đi kèm cơ chế bình ổn giá. Cụ thể, việc không kích hoạt Giá sàn bảo đảm (Guaranteed Minimum Price) khiến không có mức giá tối thiểu hiệu quả để bảo vệ nông dân khi giá thị trường giảm xuống dưới ngưỡng chi phí sản xuất, đặc biệt trong các thị trường gạo và ngô.
Thông cáo cũng nêu bật các hạn chế mang tính cấu trúc trong sản xuất gạo. Việc hệ thống khuyến nông yếu kém được xác định là một yếu tố then chốt, với tỷ lệ cán bộ khuyến nông trên nông dân ước tính khoảng 1/6.466, hạn chế khả năng tiếp cận giống cải tiến và các biện pháp canh tác tốt.
Do các áp lực này, khảo sát vụ mưa ghi nhận sản lượng gạo giảm 7,9%, cùng với sự sụt giảm ở ngô và cao lương. Ngược lại, sản lượng đậu tương tăng khoảng 38%, phản ánh xu hướng nông dân chuyển sang các cây trồng hướng tới xuất khẩu, có biên lợi nhuận ổn định hơn.
Kết quả khảo sát ý định sản xuất vụ khô tiếp tục củng cố các lo ngại này. Khoảng 10,6% nông dân trồng gạo cho biết họ dự định giảm quy mô sản xuất trong vụ khô 2025/2026, trong khi một tỷ lệ lớn hơn cho biết sẽ chuyển sang rau màu, lúa mì và các cây trồng xuất khẩu.
Ủy ban cảnh báo rằng nếu không có các biện pháp can thiệp có mục tiêu, những dịch chuyển này có thể dẫn tới rủi ro nguồn cung trong tương lai đối với các cây lương thực chủ lực, bao gồm cả gạo, bất chấp thặng dư hiện tại do nhập khẩu.
Các đại biểu cũng thừa nhận rằng ước tính cán cân lương thực quốc gia hiện nay chủ yếu dựa trên mô phỏng, và chỉ nên được coi là mang tính chỉ báo. Họ nhấn mạnh sự cần thiết cấp bách phải tích hợp dữ liệu về sản xuất trong nước, dự trữ, nhập khẩu và xuất khẩu, nhằm tiến tới hệ thống báo cáo cân đối lương thực chính xác cao, đạt chuẩn quốc gia.
Trong các bước tiếp theo đã được thống nhất, Đơn vị Điều phối Hệ thống Lương thực Tổng thống được giao nhiệm vụ chuẩn bị bản ghi nhớ kỹ thuật trình Hội đồng Quốc gia về Nông nghiệp và An ninh Lương thực, khuyến nghị chấm dứt nhập khẩu gạo.
Đơn vị này cũng được giao phối hợp với các bộ, ngành và chính quyền địa phương để xác nhận kế hoạch thu mua dự trữ chiến lược từ vụ thu hoạch sắp tới.
Cuộc họp cũng thống nhất việc triệu tập các đầu mối phụ trách tại các bộ và các bang nhằm điều phối triển khai vụ khô, đồng thời ra mắt công cụ theo dõi lợi nhuận của nông dân để giám sát mối quan hệ giữa giá bán và chi phí trong suốt mùa vụ.
Trước đó, báo The PUNCH đưa tin rằng chính quyền của Tổng thống Bola Tinubu đang chịu áp lực phải chấm dứt chính sách miễn trừ nhập khẩu lương thực, được công bố vào tháng 7/2024.
Nhiều nguồn tin tại Phủ Tổng thống cho biết áp lực này đến từ khu vực tư nhân, vốn cho rằng việc mở cửa nhập khẩu lương thực sẽ làm suy yếu các khoản đầu tư, đồng thời làm trầm trọng thêm tình trạng thất nghiệp. Tuy nhiên, The PUNCH ghi nhận giá gạo đã giảm qua khảo sát thị trường.
Trước đó, một bao gạo đã giảm từ 76.000 naira xuống còn 55.000 naira, sau khi Chính phủ Liên bang can thiệp nhằm giảm giá lương thực, mang lại sự nhẹ nhõm cho người dân Nigeria.
Dữ liệu từ Cục Thống kê Quốc gia Nigeria cho thấy lạm phát lương thực giảm mạnh từ 26,08% vào tháng 1/2025 xuống 10,84% vào tháng 12/2025, tương đương mức giảm 15,24 điểm phần trăm trong năm, phản ánh xu hướng hạ nhiệt bền vững của giá lương thực.
Trước đó, The PUNCH cũng đưa tin rằng nông dân trồng gạo Nigeria đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự sụp đổ của ngành gạo, cho rằng việc các nhà máy xay xát trong nước đóng cửa và tình trạng mất việc làm hàng loạt là do gạo nhập khẩu giá rẻ, bất ổn an ninh và thiếu hỗ trợ từ chính phủ.
Trong một tuyên bố, Chủ tịch Diễn đàn Cạnh tranh Lúa gạo Châu Phi tại Nigeria (Competitive African Rice Forum Nigeria), ông Peter Dama, than thở về việc các cơ sở chế biến đóng cửa và tác động tàn khốc đối với người lao động.
Ông nói:
“Các nhà máy của chúng tôi đã đóng cửa. Chúng tôi đã phải cắt giảm lao động. Đây có phải là tương lai của chúng tôi tại đất nước này hay không?”
Ông nhắc lại giai đoạn Nigeria từng đạt sản lượng gạo kỷ lục, lên tới 8 triệu tấn, đáp ứng phần lớn nhu cầu trong nước mà không có khiếu nại từ người dân. Theo ông, sự suy giảm của ngành gạo gắn liền với tình trạng bất ổn an ninh leo thang, khiến hoạt động sản xuất bị gián đoạn nghiêm trọng.
Ông cũng đề cập đến khoảng cách giữa sản xuất và tiêu dùng, cho biết:
“Năng lực sản xuất của chúng tôi khoảng 5,3 triệu tấn, trong khi tiêu thụ là 8,5 triệu tấn. Nhưng hiện nay, sản lượng còn giảm sâu hơn.”
Nhấn mạnh sự cạnh tranh không công bằng từ hàng nhập khẩu, ông Dama nói:
“Gạo nhập khẩu rẻ hơn vì các nhà nhập khẩu trốn thuế và được trợ cấp. Họ đưa gạo vào Nigeria với giá chỉ từ 10 - 20 USD mỗi tấn.”
The PUNCH cũng đưa tin rằng kim ngạch nhập khẩu nông sản của Nigeria tăng vọt lên 2,22 nghìn tỷ naira trong nửa đầu năm 2025, làm dấy lên làn sóng chỉ trích mạnh mẽ từ nông dân, các nhà máy xay xát và các bên liên quan, cho rằng chính sách của Chính phủ Liên bang đang làm suy yếu sản xuất trong nước và làm trầm trọng thêm tình trạng mất an ninh lương thực.
Các bên liên quan cũng chỉ trích chỉ đạo gần đây của Tổng thống Bola Tinubu yêu cầu tiếp tục hạ giá lương thực. Ngày 11/9/2025, Tổng thống được cho là đã chỉ đạo một ủy ban của Hội đồng Hành pháp Liên bang tiếp tục làm giảm giá thực phẩm trên toàn quốc.
Bộ trưởng Nhà nước phụ trách Nông nghiệp và An ninh Lương thực, ông Sabi Abdullahi, xác nhận thông tin này tại Abuja, cho biết mệnh lệnh của Tổng thống sẽ được thực thi thông qua việc đảm bảo lưu thông hàng hóa an toàn trên các tuyến vận chuyển.
Ông Dama chỉ trích cách tiếp cận của Chính phủ, cảnh báo rằng chính sách này có nguy cơ làm khu vực tư nhân xa rời thị trường và làm nản lòng các nhà đầu tư.
Ông nói:
“Tổng thống đang tương tác với các tổ chức và doanh nghiệp tư nhân, và giá cả thị trường không thể bị kéo xuống chỉ bằng một mệnh lệnh. Thực tế cho thấy cách tiếp cận đó không phát huy tác dụng.”
Ông nói thêm:
“Tốt nhất, Chính phủ nên triệu tập các bên liên quan trong lĩnh vực vận tải và nông nghiệp, thảo luận với họ và cung cấp các khoản trợ cấp.”
Ông Dama cảnh báo rằng nhập khẩu kéo dài và thiếu trợ cấp đang buộc nhiều nông dân phải rời bỏ nông nghiệp.
Ông nhấn mạnh:
“Nếu bạn không cung cấp đầu vào mà chỉ đưa ra các tuyên bố, nông dân sẽ bỏ cuộc. Chúng ta không sống trong một chính phủ độc đoán. Các bên liên quan phải được tham gia.”
NPK/ Vinagri News (The Punch)
No comments:
Post a Comment