VINAGRI News - Sau 32 năm vận hành theo mô hình vay hợp vốn quốc tế để tài trợ thu mua ca cao, Ghana buộc phải chuyển hướng sang phát hành Trái phiếu Ca cao trong nước kể từ niên vụ 2026 - 2027, sau khi cơ chế cũ sụp đổ và gây thiệt hại lớn. Mô hình mới được kỳ vọng giảm rủi ro tỷ giá, củng cố bảng cân đối kế toán của COCOBOD và thúc đẩy mục tiêu chế biến nội địa tối thiểu 50% sản lượng. Tuy nhiên, khả năng thị trường trong nước hấp thụ lượng trái phiếu dự kiến 16,4 tỷ cedi vẫn là ẩn số lớn.
Tóm lược:
> Ghana chấm dứt mô hình vay hợp vốn quốc tế sau khi sụp đổ trong niên vụ 2023 - 2024.
> COCOBOD sẽ phát hành Trái phiếu Ca cao nội địa từ niên vụ 2026 - 2027.
> Thiệt hại do chênh lệch sản lượng năm 2023 - 2024 ước tính 1 tỷ USD.
> Chuyển 4,35 tỷ cedi nợ xây dựng sang Bộ Đường bộ và Bộ Tài chính; 5,8 tỷ cedi nợ chuyển thành vốn chủ sở hữu.
> Sản lượng quốc gia giảm 40% trong bốn năm; 500.000 ha đất kém năng suất.
> Tối thiểu 50% sản lượng phải được chế biến nội địa từ 2026 - 2027.
> Nông dân được đảm bảo tối thiểu 70% giá FOB gộp.
> Quy mô phát hành trái phiếu dự kiến 16,4 tỷ cedi; khả năng hấp thụ thị trường là rủi ro chính.
Trong suốt 32 năm, ngành ca cao Ghana vận hành theo một chu trình ổn định: mỗi vụ mùa, Hội đồng Ca cao Ghana (COCOBOD) vay hợp vốn từ các ngân hàng quốc tế, sử dụng nguồn vốn này để thu mua hạt ca cao từ nông dân, xuất khẩu ra nước ngoài và hoàn trả khoản vay. Mô hình này diễn ra ở nước ngoài (ngoài hệ thống tài chính trong nước), diễn biến tương đối ổn định, dễ dự báo và từng hoạt động hiệu quả - cho đến khi không còn như vậy.
Sự sụp đổ của mô hình vay hợp vốn đã dẫn tới một thay đổi cơ cấu mang tính bước ngoặt trong lịch sử ngành ca cao Ghana. Câu hỏi đặt ra vào tháng 2/2026 không còn là liệu mô hình cũ đã thất bại hay chưa, mà là liệu mô hình mới có thể thành công hay không.
Ngày 12/2/2026, Bộ trưởng Tài chính Ghana, Tiến sĩ Cassiel Ato Forson, công bố khuôn khổ mới sau cuộc họp khẩn của Nội các một ngày trước đó. Theo kế hoạch, từ niên vụ 2026 - 2027, COCOBOD sẽ phát hành Trái phiếu Ca cao trong nước, hình thành quỹ quay vòng để tài trợ hoạt động thu mua trong từng niên vụ và hoàn trả trực tiếp từ doanh thu bán hàng.
Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh bắt buộc, không phải từ vị thế chủ động. Mô hình vay hợp vốn sụp đổ lần đầu tiên sau ba thập kỷ trong niên vụ 2023 - 2024 khi đợt giải ngân đầu tiên chậm bốn tháng. COCOBOD sau đó vỡ nợ một phần nghĩa vụ và phải nhận hỗ trợ khẩn cấp từ Bộ Tài chính. Mô hình tài trợ trước từ người mua thay thế cũng bộc lộ sự mong manh. Ghana dự báo sản lượng 800.000 tấn trong niên vụ 2023 - 2024 và đã ký hợp đồng kỳ hạn 786.672 tấn, nhưng sản lượng thực tế chỉ đạt 432.145 tấn - chênh lệch hơn 45%, vượt xa mức biến động lịch sử 5 - 15%. Khoảng hụt này khiến quốc gia thiệt hại ước tính 1 tỷ USD.
Thiệt hại cơ cấu trước khi áp dụng mô hình mới là rất lớn. Khoản nợ 4,35 tỷ cedi liên quan xây dựng đường sá của COCOBOD sẽ được chuyển giao cho Bộ Đường bộ và Xa lộ cùng Bộ Tài chính, giải phóng hội đồng khỏi các khoản chi ngoài chức năng. Khoản nợ tồn đọng 5,8 tỷ cedi với Bộ Tài chính và Ngân hàng Trung ương Ghana sẽ được chuyển thành vốn chủ sở hữu nhằm khôi phục trạng thái vốn dương trên bảng cân đối kế toán.
Sản lượng quốc gia đã giảm khoảng 40% trong bốn năm, từ 1 triệu tấn trong niên vụ 2020 - 2021 xuống khoảng 600.000 tấn trong niên vụ 2024 - 2025. COCOBOD ước tính khoảng 500.000 ha đất trồng hiện không còn năng suất do khai thác mỏ trái phép, cây già cỗi và bệnh sưng chồi.
Mô hình Trái phiếu Ca cao tiếp cận vấn đề theo hướng khác. Việc vay vốn bằng đồng cedi trong nước giúp loại bỏ rủi ro tỷ giá từng khiến các khoản vay USD trở nên rủi ro mỗi khi đồng cedi mất giá. Trái phiếu sẽ nằm trên bảng cân đối của COCOBOD và vận hành theo chu trình quay vòng: huy động vốn - thu mua ca cao - bán hàng - hoàn trả trái phiếu - tái lặp.
Cấu trúc này cũng cho phép COCOBOD bán hạt ca cao trực tiếp cho các nhà chế biến nội địa thay vì phải ưu tiên xuất khẩu để đáp ứng yêu cầu của các bên cho vay nước ngoài.
Nội các đã chỉ đạo từ niên vụ 2026 - 2027, tối thiểu 50% sản lượng ca cao Ghana phải được chế biến trong nước, trong đó Công ty Chế biến Ca cao quốc doanh (CPC) sẽ được tái cơ cấu và đóng vai trò dẫn dắt. Các nhà chế biến tư nhân khẳng định có đủ năng lực xử lý hơn một nửa sản lượng quốc gia. Yêu cầu chế biến này là mục tiêu chiến lược của mô hình trái phiếu - không chỉ là cơ chế tài chính mà còn là công cụ chính sách công nghiệp nhằm giữ lại giá trị gia tăng trong nước.
Về quản trị, Tổng chưởng lý được giao thực hiện kiểm toán pháp y và điều tra hình sự đối với hoạt động của COCOBOD trong tám năm qua. Một dự luật mới về Hội đồng Ca cao sẽ được trình Quốc hội nhằm cấm các khoản chi tài khóa ngoài chức năng, thiết lập cơ chế điều chỉnh giá thu mua tự động theo giá thế giới và tỷ giá, đồng thời đảm bảo nông dân nhận tối thiểu 70% giá FOB gộp.
Tuy nhiên, khả năng thị trường trong nước hấp thụ lượng trái phiếu dự kiến khoảng 16,4 tỷ cedi cho niên vụ tới vẫn là ẩn số lớn. Các quỹ hưu trí và nhà đầu tư tổ chức đã thể hiện nhu cầu tại các phiên đấu thầu tín phiếu Kho bạc gần đây. Song ký ức về quá trình tái cơ cấu Trái phiếu Ca cao trước đó, khi các tổ chức tài chính trong nước phải gánh chịu thua lỗ, khiến mức độ quan tâm phụ thuộc đáng kể vào uy tín bảo lãnh của chính phủ, tính minh bạch của kiểm toán pháp y và tốc độ phục hồi bảng cân đối của COCOBOD.
Ở phía nông dân, giá thu mua cho phần còn lại của niên vụ 2025 - 2026 được ấn định ở mức 41.392 cedi/tấn, tương đương 90% giá FOB gộp đạt được là 4.200 USD/tấn. Trong khi đó, giá ca cao kỳ hạn toàn cầu đã giảm xuống mức thấp nhiều năm. Tổ chức Ca cao Quốc tế dự báo thặng dư toàn cầu niên vụ 2024 - 2025, còn lượng tồn kho được giám sát bởi ICE đã tăng lên mức cao nhất trong bốn tháng.
Trái phiếu Ca cao là nỗ lực của Ghana nhằm ngừng chuyển giao giá trị của mặt hàng nổi tiếng nhất nước này cho các trung gian nước ngoài. Thành công của mô hình sẽ phụ thuộc vào việc các nhà đầu tư trong nước có sẵn sàng cung cấp nguồn vốn từng do các ngân hàng quốc tế kiểm soát hay không, và liệu COCOBOD có thực hiện được các cải cách nội bộ đủ thuyết phục để củng cố niềm tin thị trường.
NPK/ Vinagri News (News Ghana)
No comments:
Post a Comment