VINAGRI News - Xung đột kéo dài tại Trung Đông đang làm tê liệt chuỗi cung ứng phân bón, đẩy giá tăng mạnh và gây rủi ro nghiêm trọng đối với an ninh lương thực toàn cầu, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển.
Tóm lược:
> Eo biển Hormuz gần như bị đóng, làm gián đoạn 1/3 thương mại phân bón toàn cầu.
> Nhiều nhà máy phân bón tại Trung Đông và các khu vực liên quan phải dừng hoặc giảm sản xuất.
> Nguồn cung urê toàn cầu vốn đã căng thẳng nay càng bị siết chặt.
> Giá urê tăng khoảng 40%, có thể tăng gấp đôi nếu chiến sự kéo dài.
> Nguy cơ thiếu hụt phân bón đe dọa trực tiếp đến an ninh lương thực, đặc biệt tại các nước đang phát triển.
Khi cuộc xung đột giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran bước sang tuần thứ ba, các chuyên gia cảnh báo thị trường phân bón toàn cầu đang chịu tác động nghiêm trọng, kéo theo nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh lương thực trong ngắn hạn, đặc biệt tại các nước đang phát triển.
Một trong những điểm nghẽn quan trọng nhất là Eo biển Hormuz - nơi chiếm khoảng một phần ba thương mại phân bón toàn cầu. Tuyến vận tải hẹp chạy dọc bờ biển Iran này gần như bị đóng lại kể từ khi xung đột bùng phát. Bên cạnh đó, khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu cũng đi qua khu vực này. Các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái trên khắp vùng Vịnh đã buộc nhiều cơ sở năng lượng phải dừng hoạt động, kéo theo việc đóng cửa các nhà máy sản xuất phân bón trong khu vực và cả ngoài khu vực.
Sản xuất phân bón vốn phụ thuộc lớn vào năng lượng, đặc biệt là khí tự nhiên - chiếm tới 70% chi phí sản xuất. Việc gián đoạn nguồn cung năng lượng đã khiến sản lượng phân bón sụt giảm đúng vào thời điểm nông dân tại Bắc bán cầu chuẩn bị cho vụ gieo trồng mùa xuân, khiến dư địa ứng phó với các cú sốc nguồn cung trở nên rất hạn chế.
Phân bón đóng vai trò thiết yếu đối với an ninh lương thực toàn cầu khi khoảng một nửa sản lượng lương thực thế giới phụ thuộc vào việc sử dụng phân bón. Theo các chuyên gia, nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, nguồn cung lương thực sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Tại một số quốc gia, chi phí phân bón chiếm tới 50% tổng chi phí sản xuất ngũ cốc. Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc cũng cảnh báo nhiều quốc gia thu nhập thấp đã đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực ngay từ trước khi xung đột xảy ra.
Trong ngắn hạn, các loại phân bón gốc đạm như urê có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì nếu nông dân không sử dụng trong một vụ, năng suất cây trồng sẽ bị ảnh hưởng đáng kể. Trái lại, các loại phân bón gốc lân và kali ít chịu tác động tức thời hơn. Tuy nhiên, thị trường urê toàn cầu vốn đã căng thẳng trước xung đột do Châu Âu cắt giảm sản xuất vì thiếu khí đốt giá rẻ từ Nga, trong khi Trung Quốc hạn chế xuất khẩu để đảm bảo nguồn cung nội địa.
Xung đột cũng khiến nhiều cơ sở sản xuất phân bón trên toàn cầu phải cắt giảm hoặc ngừng hoạt động. Tại Qatar, công ty năng lượng quốc gia đã dừng hoạt động nhà máy urê lớn nhất thế giới sau khi nguồn khí đốt bị gián đoạn do các cuộc tấn công vào cơ sở LNG. Tại Ấn Độ - một trong những thị trường tiêu thụ urê lớn nhất - ba nhà máy đã giảm công suất do nguồn LNG từ Qatar suy giảm mạnh. Quốc gia này hiện nhập khẩu hơn 40% nhu cầu urê và phân bón gốc lân từ Trung Đông và đã ký hợp đồng mua 1,3 triệu tấn urê, song một phần có thể không được giao đúng hạn.
Tại Bangladesh, bốn trong số năm nhà máy phân bón đã phải đóng cửa, trong khi tại Úc, doanh nghiệp Wesfarmers cảnh báo nguy cơ chậm trễ giao hàng, bao gồm cả urê. Ai Cập - quốc gia chiếm khoảng 8% xuất khẩu urê toàn cầu - có thể gặp khó khăn trong sản xuất phân bón gốc đạm sau khi Israel tuyên bố bất khả kháng đối với xuất khẩu khí đốt sang nước này.
Ở Brazil, gần như toàn bộ nhu cầu urê phụ thuộc vào nhập khẩu, trong đó gần một nửa đi qua eo biển Hormuz. Tại Hoa Kỳ, nông dân ghi nhận tình trạng thiếu hụt nguồn cung, với thị trường thiếu khoảng 25% lượng phân bón cần thiết cho thời điểm hiện tại. Trên phạm vi toàn cầu, xuất khẩu urê trong tháng 3 được dự báo chỉ đạt khoảng 1,5 triệu tấn, so với mức 3,5 triệu tấn nếu không có nguồn cung từ Trung Quốc, hoặc 4,5 - 5 triệu tấn nếu Trung Quốc tham gia đầy đủ thị trường.
Giá phân bón đã phản ứng mạnh trước những gián đoạn này. Giá xuất khẩu urê tại Trung Đông đã tăng khoảng 40%, lên trên 700 USD/tấn vào cuối tuần trước, so với dưới 500 USD/tấn trước khi chiến sự nổ ra. Tại Hoa Kỳ, giá phân bón tăng tới 32% kể từ khi xung đột bắt đầu. Các chuyên gia cảnh báo giá phân bón gốc đạm như urê có thể tăng gấp đôi nếu chiến sự kéo dài.
Do Trung Đông chiếm thị phần lớn trong sản xuất phân bón toàn cầu, việc bù đắp nguồn cung thiếu hụt trong ngắn hạn là rất khó khăn. Trong khi đó, Nga - nhà xuất khẩu phân bón lớn nhất thế giới - cũng bị gián đoạn nguồn cung do các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái từ Ukraina, còn Trung Quốc tiếp tục hạn chế xuất khẩu dù có năng lực sản xuất dồi dào.
NPK/ Vinagri News (Reuters)
No comments:
Post a Comment