VINAGRI News - Việc các tàu hàng tránh đi qua eo biển Hormuz do căng thẳng quân sự tại Trung Đông đang làm gián đoạn dòng chảy nhập khẩu lương thực vào khu vực vùng Vịnh. Tình trạng này có thể gây thiếu hụt nguồn cung, đẩy giá thực phẩm tăng cao, đặc biệt tại Iran - quốc gia phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu ngũ cốc và dầu thực vật.
Tóm lược:
> Tàu hàng tránh eo biển Hormuz khiến nguồn cung lương thực tới Trung Đông bị gián đoạn.
> Iran nhập khẩu phần lớn ngô, lúa mì và đậu tương qua tuyến hàng hải này.
> Lệnh cấm xuất khẩu thực phẩm đã được Iran ban hành để bảo đảm nguồn cung nội địa.
> Lạm phát thực phẩm tại Iran vượt 105%, khoảng 1/3 dân số đang sống trong nghèo đói.
> Các nước vùng Vịnh phụ thuộc mạnh vào nhập khẩu thực phẩm và có nguy cơ thiếu hụt nếu gián đoạn kéo dài.
> UAE và Saudi Arabia có thể chuyển hướng một phần thương mại sang các cảng khác, nhưng năng lực thay thế còn hạn chế.
Một số khu vực tại Trung Đông đang đối mặt nguy cơ bị gián đoạn nguồn cung lương thực nhập khẩu quan trọng khi nhiều tàu vận tải tránh đi qua eo biển Hormuz, làm dấy lên lo ngại về tình trạng thiếu hụt thực phẩm tại các quốc gia vùng Vịnh, đồng thời gây thêm áp lực lên giá thực phẩm vốn đã ở mức cao tại Iran.
Phần lớn các tàu chở ngũ cốc và thực phẩm cung cấp cho khu vực vùng Vịnh đều đi qua tuyến hàng hải chiến lược này. Theo dữ liệu từ công ty phân tích hàng hóa Kpler, trong tổng số khoảng 30 triệu tấn ngũ cốc được nhập khẩu vào khu vực vùng Vịnh năm ngoái, có khoảng 14 triệu tấn được vận chuyển tới Iran, trong đó phần lớn đi qua eo biển Hormuz.
Kpler ước tính Saudi Arabia nhập khoảng 40% ngũ cốc và hạt có dầu thông qua các cảng phía đông thuộc khu vực Vịnh Ba Tư. Trong khi đó, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) nhập khoảng 90% lượng hàng hóa này thông qua cảng Jebel Ali ở Dubai. Cảng này cũng là trung tâm tiếp nhận thực phẩm đóng container và hàng dễ hỏng cho ít nhất bốn quốc gia gồm UAE, Saudi Arabia, Bahrain và Qatar, phục vụ nhu cầu của khoảng 45 - 50 triệu người.
Ông Ishan Bhanu, nhà phân tích của Kpler, cho biết Iran sẽ đối mặt với “vấn đề nghiêm trọng về lương thực” nếu tình trạng gián đoạn kéo dài. Ông cảnh báo các cuộc tấn công của Mỹ và Israel có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng thực phẩm và cơ sở hạ tầng trong nước, và bất kỳ sự gián đoạn nào trong hoạt động vận chuyển cũng sẽ làm tình hình trở nên tồi tệ hơn.
Ông Christian Henderson, trợ lý giáo sư nghiên cứu Trung Đông và quan hệ quốc tế tại Đại học Leiden (Hà Lan), nhận định rằng khu vực đang đối mặt nguy cơ mất an ninh lương thực ngay lập tức. Ông nhấn mạnh các quốc gia vùng Vịnh phụ thuộc rất lớn vào nguồn thực phẩm nhập khẩu.
Các quốc gia ở xa hơn như Yemen, Sudan và Somalia - những nước sử dụng UAE như một điểm trung chuyển hàng hóa - cũng có thể phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt và giá thực phẩm tăng.
Mặc dù Iran tự sản xuất được một phần lớn lương thực, nước này vẫn nhập khẩu đáng kể ngũ cốc và hạt có dầu, vốn được ép để sản xuất dầu ăn và bột protein dùng trong thức ăn chăn nuôi. Theo Bhanu, gần như toàn bộ lượng ngô của Iran cùng khối lượng lớn đậu tương và lúa mì đều được vận chuyển qua eo biển Hormuz.
Các chuyên gia thương mại của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cảnh báo rằng nếu xung đột kéo dài, đường và chè cũng có thể rơi vào tình trạng khan hiếm.
Trước tình hình đó, Iran đã ban hành lệnh cấm xuất khẩu toàn bộ thực phẩm và sản phẩm nông nghiệp cho đến khi có thông báo mới, nhằm ưu tiên nguồn cung trong nước. Trước đó một ngày, Bộ trưởng Nông nghiệp Iran Gholamreza Nouri-Ghezeljeh kêu gọi người dân không tích trữ hàng hóa.
Ông cho biết chính phủ đã phân bổ gần hai tháng hạn mức bột mì cho các tiệm bánh, đồng thời khẳng định các mặt hàng thiết yếu đang được cung cấp “với số lượng đầy đủ và phân phối tới các cửa hàng”.
Trước khi chiến sự bùng phát, các quan chức Iran cho biết nước này đã tích trữ khoảng 4 triệu tấn lúa mì trong kho dự trữ chiến lược, đủ đáp ứng khoảng bốn tháng tiêu dùng.
Tuy nhiên, ngay cả trước khi xung đột mới nổ ra, giá thực phẩm tăng mạnh đã khiến nhiều hộ gia đình Iran rơi vào cảnh thiếu ăn. Theo Trung tâm Thống kê Iran, lạm phát thực phẩm và đồ uống đã vượt 105% trong tháng kết thúc ngày 19/2, trong khi lạm phát hàng năm ở mức 47,5%.
Để giảm bớt khó khăn cho người dân, Iran đã triển khai chương trình phiếu thực phẩm từ đầu tháng 1, theo đó khoảng 80 triệu người Iran nhận được khoản tín dụng hàng tháng 10 triệu rial (khoảng 6 USD) để mua hàng thiết yếu.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho biết vào tháng 2 rằng khoảng một phần ba dân số Iran đang sống trong cảnh nghèo đói. Các nhà phân tích cảnh báo việc gián đoạn nhập khẩu ngũ cốc có thể khiến nhiều hộ gia đình rơi vào tình trạng khó khăn nghiêm trọng hơn, đặc biệt khi đồng rial suy yếu mạnh trước nguy cơ xung đột leo thang.
Theo Bhanu, trong những tuần gần đây một số tàu chở ngô phải neo ngoài khơi vì các nhà nhập khẩu gặp khó khăn trong việc thanh toán bằng ngoại tệ cứng do các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với hệ thống tài chính Iran. Ông cho biết trong hai tháng qua Iran gặp rất nhiều khó khăn trong việc thanh toán cho các đơn hàng nhập khẩu thực phẩm.
Trong trường hợp bị cắt khỏi tuyến vận tải qua eo biển Hormuz, các quốc gia trong khu vực sẽ phải tìm những tuyến thay thế, tuy nhiên các lựa chọn hiện nay rất hạn chế và có thể làm tăng chi phí đáng kể.
Theo các chuyên gia FAO, Iran hiện đã nhập khẩu một phần ngũ cốc qua đường bộ, chẳng hạn lúa mì từ Nga hoặc gạo từ Pakistan. Nước này cũng có thể chuyển sang nhập khẩu qua Biển Caspi hoặc Biển Đỏ, nhưng Bhanu cho rằng năng lực của các tuyến này khó có thể thay thế các cảng vùng Vịnh.
Đối với Saudi Arabia, nước này có thể chuyển hướng hàng hóa sang các cảng trên Biển Đỏ. Trong khi đó UAE có thể chuyển một phần thương mại sang các cảng khác như Fujairah, nằm ngoài eo biển Hormuz. Tuy nhiên, cảng Fujairah chủ yếu được thiết kế để xuất khẩu năng lượng và phân bón, nên không có năng lực xử lý container lớn như cảng Jebel Ali. Bhanu cho biết cảng này có thể tiếp nhận container nhưng không thể xử lý với khối lượng tương đương, và việc mở rộng năng lực sẽ làm tăng chi phí.
Các quốc gia như Kuwait, Qatar và Bahrain được đánh giá là dễ bị tổn thương hơn vì không có nhiều cảng nước sâu quy mô lớn thay thế, đồng thời phụ thuộc đáng kể vào tuyến cung ứng qua Saudi Arabia và UAE. Nếu gián đoạn kéo dài, vận chuyển đường bộ sẽ phải bù đắp một phần nguồn cung thiếu hụt.
Ông Henderson cho rằng các quốc gia giàu có hơn, đặc biệt là UAE và Saudi Arabia, có đủ năng lực tài chính để chịu chi phí nhập khẩu cao hơn nếu cần thiết. Trong trường hợp cực đoan, các chính phủ có thể vận chuyển thực phẩm tươi sống giá trị cao bằng đường hàng không, tương tự như cách Qatar từng làm trong thời gian bị phong tỏa năm 2017.
Hiện tại, tình trạng thiếu hụt tại UAE chủ yếu được cho là do người dân tích trữ hàng hóa, chứ chưa phải do sự đứt gãy cấu trúc nguồn cung.
Một cư dân Dubai cho biết một chi nhánh siêu thị Waitrose tại khu Palm đã hết gà nguyên con và thịt bò xay vào ngày Chủ nhật, nhưng cửa hàng vẫn còn thịt thỏ thay thế.
Bộ Kinh tế và Du lịch UAE ngày thứ Bảy khẳng định dự trữ chiến lược các mặt hàng thiết yếu của nước này “vững chắc, toàn diện và đa dạng”, đồng thời kêu gọi người dân không tích trữ hàng hóa.
NPK/ Vinagri News (The Financial Times)
No comments:
Post a Comment