VINAGRI News - Qatar bày tỏ mong muốn tăng nhập khẩu gạo từ Pakistan trong bối cảnh nhu cầu từ Trung Đông, châu Phi và Trung Á gia tăng. Tuy nhiên, việc nông dân Pakistan mở rộng trồng lúa, đặc biệt là các giống không phải Basmati và sử dụng nhiều nước tưới, đang làm dấy lên lo ngại về tính bền vững và rủi ro khí hậu trong dài hạn.
Tóm lược:
> Qatar muốn tăng nhập khẩu gạo từ Pakistan nhằm phục vụ chiến lược an ninh lương thực.
> Pakistan đã vượt Việt Nam để trở thành nước xuất khẩu gạo lớn thứ ba thế giới.
> Diện tích trồng lúa tăng khoảng 20%, chủ yếu là các giống không phải Basmati.
> Việc sử dụng giếng khoan chạy bằng năng lượng mặt trời giúp nông dân mở rộng sản xuất.
> Xuất khẩu gạo tăng nhưng kéo theo rủi ro khai thác nước quá mức.
> Chuyên gia khuyến nghị Pakistan tập trung phát triển gạo Basmati giá trị cao thay vì mở rộng diện tích trồng lúa.
Qatar muốn tăng nhập khẩu gạo từ Pakistan
Qatar đang quan tâm đến việc nhập khẩu thêm gạo từ Pakistan. Bày tỏ này được đưa ra bởi Bộ trưởng Nhà nước phụ trách Ngoại thương Qatar, Tiến sĩ Ahmad bin Mohammed Al Sayed, trong cuộc gặp với Bộ trưởng Thương mại Pakistan Jam Kamal.
Bộ trưởng Qatar cho biết gạo vẫn là một phần quan trọng trong chiến lược lương thực quốc gia và chương trình đảm bảo an ninh lương thực của nước này. Vì vậy, việc tăng nhập khẩu gạo từ Pakistan sẽ đóng góp tích cực cho các mục tiêu quốc gia của Qatar.
Mong muốn của Qatar nằm trong xu hướng nhu cầu ngày càng tăng đối với gạo Pakistan từ khu vực Vùng Vịnh, châu Phi và Trung Á. Nhu cầu này gia tăng trong bối cảnh gạo Ấn Độ tràn ngập thị trường quốc tế, khiến giá gạo toàn cầu giảm xuống. Để đáp ứng nhu cầu xuất khẩu cũng như nhu cầu nội địa ngày càng tăng, nông dân Pakistan đã mở rộng diện tích trồng các giống gạo không phải Basmati.
Nông dân mở rộng diện tích trồng lúa nhờ năng lượng mặt trời
Để tăng sản lượng gạo, nông dân Pakistan đã chuyển sang trồng lúa trên những diện tích đất trước đây dành cho các cây trồng khác như bông. Sự chuyển dịch này được thúc đẩy bởi việc sử dụng năng lượng mặt trời ngày càng phổ biến, cho phép nông dân bơm nước từ các giếng khoan nhiều hơn trước để phục vụ canh tác lúa.
Trong ngắn hạn, việc mở rộng sản xuất có thể giúp gia tăng doanh thu xuất khẩu. Tuy nhiên, chiến lược này không được xem là bền vững và có thể gây ra những hệ quả khó lường trong tương lai, đặc biệt khi Pakistan vốn dễ bị tổn thương trước các cuộc khủng hoảng do biến đổi khí hậu.
Xuất khẩu gạo tăng mạnh nhờ mở rộng diện tích trồng
Tháng 1/2026, Pakistan được ghi nhận đã vượt Việt Nam để trở thành quốc gia xuất khẩu gạo lớn thứ ba thế giới, sau Ấn Độ và Thái Lan. Trong tháng 12/2025, Pakistan xuất khẩu khoảng 489.000 tấn gạo, trong khi Việt Nam xuất khẩu 387.000 tấn.
Nguyên nhân chủ yếu là do diện tích trồng lúa gia tăng. Theo Faisal Jahangir, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà xuất khẩu gạo Pakistan, diện tích trồng lúa đã tăng khoảng 20% so với năm trước. Nhờ đó, nông dân có thể bù đắp thiệt hại do lũ lụt năm ngoái và duy trì mức sản lượng cao hơn.
Tuy nhiên, sự gia tăng này chủ yếu đến từ các giống gạo không phải Basmati. Chất lượng Basmati truyền thống phụ thuộc vào những điều kiện sinh thái và khí hậu đặc thù, chỉ có ở một số khu vực của Punjab và Ấn Độ. Tại Punjab, khu vực này được gọi là “vành đai Kallar”, nằm giữa hai con sông Ravi và Chenab, bao gồm các trung tâm sản xuất như Gujranwala, Sialkot, Sheikhupura và Hafizabad.
Do đó, sự tăng trưởng sản xuất gạo chủ yếu đến từ việc chuyển đổi thêm đất canh tác sang trồng lúa. Vấn đề là các giống gạo không phải Basmati tiêu thụ nhiều nước hơn. Nhu cầu nước này được đáp ứng thông qua việc khai thác mạnh hơn nguồn nước tưới, trong khi nguồn nước tại các hồ chứa lại suy giảm do bồi lắng.
Một phần lớn lượng nước này được khai thác từ các giếng khoan. Các giếng khoan cần điện để bơm nước lên. Trước đây, nông dân chủ yếu sử dụng dầu diesel hoặc điện lưới để vận hành giếng. Tuy nhiên, với việc tấm pin năng lượng mặt trời ngày càng phổ biến, nhiều nông dân đã chuyển sang sử dụng năng lượng mặt trời, khiến việc trồng lúa trở nên dễ dàng hơn.
Theo ước tính, khoảng 400.000 giếng khoan từng sử dụng điện lưới đã chuyển sang sử dụng năng lượng mặt trời. Ngoài ra, từ năm 2023 đến nay, nông dân sử dụng năng lượng mặt trời có thể đã lắp đặt thêm khoảng 250.000 giếng khoan mới. Điều này cho thấy hiện có khoảng 650.000 giếng khoan tại Pakistan hoạt động nhờ năng lượng mặt trời, giúp nông dân trồng và xuất khẩu nhiều gạo hơn.
Mở rộng thị trường xuất khẩu sang Trung Đông và Trung Á
Việc mở rộng sang các thị trường mới cũng góp phần thúc đẩy xuất khẩu gạo Pakistan. Dubai vẫn là điểm đến lớn nhất, với Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất nhập khẩu 74.897 tấn gạo từ Pakistan trong tháng 12/2025, trong đó có 16.850 tấn gạo Basmati.
Ả Rập Xê Út cũng là thị trường quan trọng khi nhập khẩu 16.032 tấn gạo trong cùng tháng, trong đó 5.350 tấn là gạo Basmati. Thỏa thuận gần đây giữa Pakistan và Qatar về việc tăng nhập khẩu gạo Pakistan cũng nằm trong xu hướng này.
Trung Á cũng nổi lên như một thị trường mới cho gạo Pakistan, với lượng xuất khẩu sang Kazakhstan hơn 17.000 tấn và sang Uzbekistan hơn 10.000 tấn. Một nhà xuất khẩu lớn tại Karachi tiết lộ rằng một trong những lý do khiến các thị trường này nhập khẩu nhiều gạo Pakistan là do họ khó phân biệt giữa gạo Basmati thật và các loại gạo không phải Basmati nhưng có hình thức tương tự.
Lo ngại về việc xuất khẩu “nước” thay vì chỉ xuất khẩu gạo
Việc mở rộng diện tích trồng lúa đi kèm với nhu cầu nước tưới tăng mạnh đang gây ra nhiều lo ngại. Đặc biệt, nông dân trồng bông phản đối xu hướng này. Khalid Khokhar, Chủ tịch tổ chức nông dân Kissan Ittehad - tổ chức đại diện lớn nhất của nông dân Pakistan - cho rằng: “Khi xuất khẩu những cây trồng như lúa và mía, thực chất chúng ta đang xuất khẩu nước”.
Tổng sản lượng gạo dự kiến của Pakistan năm nay khoảng 11 triệu tấn. Theo Cục Thống kê Pakistan, nhu cầu tiêu thụ trong nước khoảng 2 - 2,5 triệu tấn, đồng nghĩa với việc nước này có thể xuất khẩu khoảng 8 triệu tấn gạo. Con số này cao hơn đáng kể so với mức xuất khẩu 5,8 triệu tấn trong niên vụ 2024 - 2025, vốn đã giảm 3,5% so với niên vụ 2023 - 2024.
Theo quan điểm của Khalid Khokhar, điều này đồng nghĩa với việc một lượng nước rất lớn đang được “xuất khẩu” ra nước ngoài và sẽ không quay trở lại.
Thiếu đầu tư cho giống Basmati
Một vấn đề khác là giống gạo Basmati chưa nhận được đầu tư tương xứng cho nghiên cứu và phát triển. Kể từ khi giống Kernal Basmati được phát triển vào những năm 1960, việc phát triển các giống Basmati mới chưa đạt nhiều tiến bộ, trong khi các giống không phải Basmati như Japonica và Kainat ngày càng được nông dân quan tâm.
Mặc dù gạo Basmati có giá trị cao hơn và có thể mang lại lợi nhuận tốt hơn, nhiều nông dân vẫn chuyển sang trồng các giống khác vì việc sản xuất dễ dàng hơn và mất ít thời gian hơn, cho phép họ trồng thêm một vụ cây trồng khác trước mùa tiếp theo.
Cần chiến lược giá trị cao thay vì mở rộng diện tích
Theo các chuyên gia, tình trạng hiện nay có thể tiếp tục duy trì trong ngắn hạn với doanh thu xuất khẩu tăng. Tuy nhiên, tiềm năng của gạo Pakistan lớn hơn nhiều so với những gì chiến lược hiện tại có thể mang lại.
Ấn Độ được xem là ví dụ điển hình. Các giống Basmati của nước này, được hỗ trợ bởi các chiến dịch tiếp thị quy mô lớn, đã chinh phục các thị trường cao cấp tại Mỹ và châu Âu. Đây là những thị trường có nhu cầu cao đối với gạo Basmati, cho phép tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn.
Để đạt được điều này, Pakistan cần tăng cường xây dựng thương hiệu, kiểm soát chất lượng và cải thiện chuỗi cung ứng. Chính phủ có thể đóng vai trò quan trọng thông qua việc quảng bá gạo Basmati Pakistan tại các hội chợ thương mại quốc tế và thúc đẩy các thỏa thuận thương mại cấp quốc gia.
Đồng thời, cần đầu tư nhiều hơn vào nghiên cứu phát triển các giống Basmati mới. Lý tưởng nhất là tạo ra các giống có thể thích nghi với nhiều điều kiện sinh thái khác nhau. Nếu được chính phủ hỗ trợ và khuyến khích, nông dân - kể cả tại vùng Kallar - có thể quay trở lại trồng Basmati.
Trong bối cảnh đó, một thỏa thuận xuất khẩu gạo nhiều hơn sang Qatar sẽ là tin tích cực hơn. Tuy nhiên, với thực tế hiện nay, nhiều khả năng các loại gạo được xuất khẩu sẽ là những giống không phải Basmati nhưng có hình thức tương tự Basmati, điều này vừa làm giảm giá trị gia tăng, thu hẹp biên lợi nhuận, vừa khiến Pakistan đối mặt với rủi ro lớn hơn trước các thách thức của biến đổi khí hậu.
NPK/ Vinagri News (Pakistan Today)
No comments:
Post a Comment