VINAGRI News - Ethiopia đã hoàn tất hệ thống truy xuất nguồn gốc cà phê quốc gia nhằm đáp ứng quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu, nhưng vẫn đối mặt thách thức lớn về cấu trúc thị trường và triển khai thực tế.
Tóm lược:
> Ethiopia triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc cà phê số hóa ECTMS.
> Mục tiêu là đáp ứng quy định chống phá rừng của EU và giữ thị trường xuất khẩu lớn nhất.
> Cà phê chiếm khoảng 1/3 kim ngạch xuất khẩu, tạo sinh kế cho khoảng 20 triệu người.
> Rào cản lớn là mô hình giao dịch ECX khiến khó truy xuất nguồn gốc.
> Nguy cơ mất thị trường EU có thể làm giảm mạnh xuất khẩu và GDP.
> Ethiopia cần nhanh chóng triển khai hệ thống trước hạn 2026/27.
Ethiopia đã chính thức hoàn tất nền tảng truy xuất nguồn gốc kỹ thuật số cấp quốc gia cho ngành cà phê, trong nỗ lực bảo vệ quyền tiếp cận thị trường Liên minh châu Âu (EU) - thị trường xuất khẩu lớn nhất của nước này.
Hệ thống được bàn giao vào ngày 27/3 cho Cơ quan Cà phê và Trà Ethiopia (ECTA), thay thế các quy trình giấy tờ trước đây vốn tiềm ẩn nguy cơ khiến quốc gia này mất quyền tiếp cận thị trường. Ethiopia hiện là nhà sản xuất cà phê lớn nhất châu Phi và đứng thứ năm thế giới về xuất khẩu.
Nền tảng mới mang tên Hệ thống Truy xuất và Quản lý Cà phê Ethiopia (ECTMS), tích hợp dữ liệu định vị địa lý, theo dõi chuỗi cung ứng và các công cụ đánh giá rủi ro phá rừng. Một ứng dụng di động cũng sẽ cho phép thu thập dữ liệu trực tiếp từ các nông trại.
Tổng Giám đốc ECTA, ông Adugna Debela, cho biết các hệ thống truy xuất nguồn gốc đang trở thành yêu cầu bắt buộc khi các tiêu chuẩn quản lý ngày càng siết chặt, đặc biệt tại các thị trường xuất khẩu chủ lực.
Tầm quan trọng của vấn đề vượt xa riêng ngành cà phê. Theo Viện Phát triển Hải ngoại, cà phê đã mang lại hơn 2 tỷ USD doanh thu xuất khẩu trong niên vụ 2024/25, chiếm khoảng một phần ba tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Ethiopia. Ngành này tạo sinh kế cho gần 20 triệu người, tương đương khoảng một phần tư dân số, trong khi riêng EU chiếm khoảng 30% lượng xuất khẩu cà phê của nước này.
Động thái thúc đẩy truy xuất nguồn gốc diễn ra trong bối cảnh EU chuẩn bị thực thi quy định mới về chống phá rừng. Từ ngày 30/12/2026 đối với các doanh nghiệp lớn và từ ngày 30/6/2027 đối với các đơn vị nhỏ, các công ty sẽ phải chứng minh rằng các sản phẩm nhập khẩu như cà phê không liên quan đến diện tích đất bị phá rừng sau năm 2020. Điều này đòi hỏi khả năng truy xuất đầy đủ và dữ liệu định vị địa lý xuyên suốt chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên, một nút thắt lớn về mặt cấu trúc vẫn chưa được giải quyết. Sàn Giao dịch Hàng hóa Ethiopia (ECX) - nơi xử lý phần lớn hoạt động xuất khẩu cà phê - hiện trộn lẫn hạt cà phê từ hàng nghìn nông hộ nhỏ trước khi bán, khiến việc truy xuất nguồn gốc đến từng thửa đất gần như không thể, trong khi đây lại là yêu cầu cốt lõi theo quy định của EU.
Theo phân tích năm 2025 của Viện Phát triển Hải ngoại, việc điều chỉnh ECX để xử lý các lô hàng riêng biệt, có thể truy xuất sẽ cần các cải cách phối hợp giữa Bộ Nông nghiệp, ECTA và các doanh nghiệp xuất khẩu tư nhân. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có cải cách cụ thể nào được công bố.
Hệ quả của việc chậm trễ đã bắt đầu xuất hiện. Nhà nhập khẩu Đức Dallmayr - đối tác lâu năm trong ngành cà phê Ethiopia - đã phát tín hiệu rút khỏi thị trường, theo Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc. Đồng thời, các nhà rang xay và thương nhân châu Âu đang chuyển hướng sang các quốc gia có hệ thống truy xuất tiên tiến hơn. Viện Clingendael cảnh báo xu hướng này có thể gây rủi ro không chỉ đối với sinh kế mà còn đối với ổn định chính trị, do vai trò trung tâm của cà phê trong nền kinh tế và hệ thống tài chính Ethiopia. Hiện các nhà xuất khẩu phải bán lại 50% nguồn thu ngoại tệ cho ngân hàng trong nước, khiến ngành cà phê trở thành nguồn cung ngoại tệ then chốt.
Các mô hình của Viện Phát triển Hải ngoại cho thấy nếu xuất khẩu cà phê sang EU sụp đổ hoàn toàn, doanh thu xuất khẩu của Ethiopia có thể giảm 18,4% và GDP giảm 0,6%. Ngay cả sự gián đoạn một phần, do thay đổi hành vi của người mua, cũng có thể làm gia tăng áp lực lên hệ thống ngoại hối vốn đã mong manh.
Hiện ECTMS đang đối mặt với thách thức triển khai trên diện rộng. Khi thời hạn tháng 12/2026 đối với các doanh nghiệp lớn đang đến gần, ECTA cho biết sẽ ban hành chỉ thị yêu cầu các cơ quan địa phương tập trung toàn bộ dữ liệu định vị vào hệ thống quốc gia, nhằm tránh tình trạng phân mảnh dữ liệu - yếu tố từng làm suy yếu các nỗ lực truy xuất trước đây tại khoảng 4 triệu nông hộ trồng cà phê của nước này.
NPK/ Vinagri News (Ecofin Agency)
No comments:
Post a Comment