VINAGRI News - Chiến sự Trung Đông khiến chi phí sản xuất và vận chuyển tăng mạnh, làm giảm lợi nhuận, buộc nhiều nông dân tại Việt Nam và Thái Lan cân nhắc giảm hoặc ngừng trồng lúa, dù sản lượng xuất khẩu hiện chưa bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Tóm lược:
> Chiến sự Trung Đông làm chi phí sản xuất và vận chuyển tăng mạnh, gây áp lực lên nông dân lúa.
> Nông dân Việt Nam và Thái Lan cân nhắc giảm hoặc ngừng trồng lúa do lợi nhuận giảm.
> Xuất khẩu hiện chưa bị ảnh hưởng lớn nhưng giá giảm khiến biên lợi nhuận thu hẹp.
> Chi phí logistics tăng 25 - 35%, thời gian vận chuyển kéo dài thêm 7 - 15 ngày.
> Nguy cơ chuyển đổi cây trồng có thể ảnh hưởng nguồn cung gạo dài hạn.
> Giải pháp gồm giảm chi phí đầu vào, phát triển gạo chất lượng cao và ứng dụng công nghệ.
Nông dân trồng lúa tại Việt Nam và Thái Lan đang chịu áp lực lớn do chi phí đầu vào tăng mạnh trong bối cảnh chiến sự tại Trung Đông, làm dấy lên nguy cơ họ có thể giảm diện tích hoặc ngừng canh tác lúa trong thời gian tới.
Tại tỉnh An Giang (Việt Nam), ông Nguyễn Thanh Giang cùng nhiều nông dân khác đã thu hoạch vụ lúa xuân vào đầu tháng 4. Khu vực này thuộc Đồng bằng sông Cửu Long - nơi thường canh tác ba vụ lúa mỗi năm nhờ điều kiện đất đai màu mỡ.
Tuy nhiên, ông Giang cho biết giá bán lúa hiện vẫn tương đương năm 2025, trong khi chi phí sản xuất tăng mạnh, đặc biệt là giá dầu diesel đã tăng gấp đôi cùng với nhiều chi phí đầu vào khác. “Một số người trong chúng tôi đang nghiêm túc cân nhắc không trồng vụ tiếp theo,” ông nói.
Tại Thái Lan - một trong ba nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới cùng với Việt Nam và Ấn Độ - nông dân và doanh nghiệp xuất khẩu cũng đang chịu áp lực tương tự. Mục tiêu xuất khẩu 7 triệu tấn gạo trong năm 2026 của nước này đang đối mặt với nhiều thách thức do gián đoạn nguồn cung, giá dầu cao và bất ổn kinh tế toàn cầu.
Ông Chookiat Ophaswongse, Chủ tịch danh dự Hiệp hội Các nhà xuất khẩu gạo Thái Lan, cho biết xuất khẩu gạo sang Iraq - thị trường lớn nhất của Thái Lan với 1 triệu tấn trong năm 2025 - đã “gần như dừng hoàn toàn” do tàu không thể đi qua eo biển Hormuz. Ông kỳ vọng Thái Lan sẽ chuyển hướng xuất khẩu sang các thị trường gần như Malaysia, Indonesia và Philippines.
Tại Việt Nam, các chuyên gia nhận định tác động hiện tại đến xuất khẩu gạo vẫn chưa quá nghiêm trọng. Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, cho biết Việt Nam chưa bị ảnh hưởng mạnh ngay lập tức do cơ cấu xuất khẩu chủ yếu tập trung vào các thị trường gần như Trung Quốc và Philippines, nên áp lực logistics chưa quá lớn.
Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng nếu tình hình kéo dài, tác động sẽ lan rộng đến sản xuất. Khi chi phí tăng mà giá bán không theo kịp, hiệu quả giảm sút, nông dân sẽ buộc phải cân nhắc chuyển sang cây trồng khác.
Chi phí vận chuyển tăng mạnh
Chiến sự Trung Đông đã khiến chi phí vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là lương thực, tăng mạnh. Theo ông Gary Dale Cearley, Giám đốc điều hành công ty logistics Red Wolf Global, thời gian vận chuyển từ Việt Nam đã kéo dài thêm từ 7 đến 15 ngày do tàu phải tránh khu vực xung đột.
Chi phí vận tải biển tăng từ 25% đến 35%, trong khi phí bảo hiểm và chi phí logistics nội địa tại Việt Nam cũng tăng thêm khoảng 0,8 đến 1,2 USD mỗi tấn.
Dù vậy, tác động tiêu cực hiện vẫn có độ trễ. Theo chuyên gia Hoàng Trọng Thủy, khối lượng xuất khẩu gạo của Việt Nam vẫn tăng, với 1,74 triệu tấn xuất khẩu tính đến giữa tháng 3, tăng 2,3% so với cùng kỳ năm 2025 do các hợp đồng đã được ký từ trước.
Tuy nhiên, giá gạo lại giảm, buộc nhiều doanh nghiệp phải chấp nhận để duy trì khả năng cạnh tranh với các nước xuất khẩu lớn như Ấn Độ và Thái Lan. Điều này khiến biên lợi nhuận của cả nông dân và doanh nghiệp bị thu hẹp đáng kể.
Nguy cơ chuyển đổi cây trồng và tác động dài hạn
Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu lợi nhuận từ lúa tiếp tục giảm, nông dân sẽ chuyển sang các loại cây trồng khác, có thể ảnh hưởng đến nguồn cung gạo trong tương lai.
Việt Nam hiện có dự trữ lương thực khoảng 500.000 tấn trong năm 2025 và đặt mục tiêu 420.000 tấn cho năm 2026. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng an ninh lương thực trước mắt chưa bị đe dọa nghiêm trọng.
Ông Đỗ Hà Nam nhấn mạnh: “An ninh lương thực không chỉ là đủ gạo hôm nay, mà còn là đảm bảo nông dân tiếp tục trồng lúa trong tương lai.”
Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, giảng viên Đại học Cần Thơ, cho biết Đồng bằng sông Cửu Long - khu vực rộng khoảng 40.000 km² với hơn 17 triệu dân - có thể sản xuất khoảng 7 triệu tấn lúa trong 100 ngày, đóng góp 90% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam (hơn 8 triệu tấn, trị giá 4,1 tỷ USD năm 2025).
Giải pháp và hướng đi mới
Các chuyên gia khuyến nghị nông dân giảm sử dụng phân bón hóa học, chuyển sang phân bón hữu cơ, tối ưu hóa tưới tiêu và phát triển lúa phát thải thấp nhằm tăng giá trị sản phẩm.
Hiện gạo 5% tấm của Việt Nam có giá khoảng 460 USD/tấn, trong khi một số giống đặc sản có thể đạt 630 USD/tấn hoặc cao hơn. Gạo phát thải thấp có thể có giá cao hơn 10 - 25% so với gạo thông thường nhờ nhu cầu về sản phẩm thân thiện môi trường.
Tại An Giang, ông Giang đang tiên phong áp dụng công nghệ như máy bay không người lái để gieo sạ, tưới nước, bón phân và giám sát đồng ruộng nhằm tiết giảm chi phí. Ông cũng ủng hộ giảm từ ba vụ xuống còn hai vụ mỗi năm: “Chúng tôi thà sản xuất ít hơn nhưng bán được giá cao hơn.”
Tuy nhiên, không phải nông dân nào cũng có thể từ bỏ cây lúa. Tại Thái Lan, ông Boontham Khlaiphueak, một nông dân sở hữu gần 1 ha đất, cho biết chi phí cày đất đã tăng từ 250 baht lên 500 baht mỗi rai (0,16 ha). Dù vậy, ông vẫn phải tiếp tục canh tác dù có thể thua lỗ: “Chúng tôi chỉ có thể chờ thời điểm thích hợp để trồng lúa.”
NPK/ Vinagri News (The Straits Times)
No comments:
Post a Comment