VINAGRI News - Các đợt nắng nóng cực đoan trong mùa hè đã làm mất khoảng 3,1 triệu tấn khoai tây tại châu Âu, trị giá ước tính 400 - 620 triệu euro, trong khi diện tích gieo trồng cũng giảm sau vụ mùa bội thu năm 2025. Sản lượng khoai tây tại các quốc gia sản xuất lớn như Đức, Pháp, Bỉ và Hà Lan được dự báo giảm mạnh, khiến giá khoai tây chế biến và khoai tây ăn tươi tăng cao, đồng thời làm dấy lên nguy cơ khoai tây chiên tại châu Âu có thể nhỏ hơn và đắt hơn.
Tóm lược:
> Khoảng 3,1 triệu tấn khoai tây bị mất do thời tiết cực đoan, trị giá 400 - 620 triệu euro.
> Sản lượng tại Đức, Pháp, Bỉ và Hà Lan dự kiến giảm từ 27,3 triệu tấn năm 2025 xuống 19,5 - 20,5 triệu tấn năm 2026.
> Giá khoai tây chế biến vụ mới tại một số khu vực châu Âu tăng lên 250 euro/tấn, so với khoảng 30 euro/tấn một năm trước.
> Nắng nóng và hạn hán khiến củ khoai nhỏ hơn, sản lượng giảm và có thể dẫn đến khoai tây chiên nhỏ hơn, giá cao hơn trong thời gian tới.
Nắng nóng làm thất thoát hàng triệu tấn khoai tây
Châu Âu đang đối mặt với nguy cơ thiếu khoai tây, kéo theo khả năng khoai tây chiên có kích thước nhỏ hơn và giá cao hơn sau khi các đợt nắng nóng trong mùa hè làm khô hạn đồng ruộng và kìm hãm sự phát triển của cây trồng.
Theo phân tích của Đơn vị Tình báo Năng lượng và Khí hậu (ECIU), một tổ chức phi lợi nhuận, thời tiết cực đoan đã khiến khoảng 3,1 triệu tấn khoai tây bị mất, với giá trị ước tính 400 - 620 triệu euro. Con số này chưa bao gồm khoảng 3,6 triệu tấn khoai tây không được gieo trồng trong năm nay do vụ mùa bội thu năm 2025.
Craig Elliott, chuyên gia phân tích thị trường châu Âu, Trung Đông và châu Phi tại Cơ quan cung cấp dữ liệu giá hàng hóa Expana, cho rằng nếu các ước tính trên trở thành hiện thực, thị trường khoai tây châu Âu sẽ chuyển từ mức sản lượng cao kỷ lục sang mức thấp kỷ lục chỉ trong một năm.
“Chúng ta đã chuyển từ mức cao kỷ lục sang mức thấp kỷ lục chỉ trong một năm, nếu các ước tính này trở thành hiện thực”, Elliott nhận định, đồng thời mô tả diễn biến hiện tại là một cuộc khủng hoảng đối với thị trường khoai tây.
Năm ngoái, tình trạng dư cung đã khiến giá khoai tây giảm mạnh, cho thấy chu kỳ tăng - giảm rất rõ của mặt hàng này. Sản lượng tăng cao khiến giá khoai tây chuẩn tại Bỉ có thời điểm gần như về 0. Nông dân phải đổ bỏ khoai tây dư thừa, cho không, đốt bỏ hoặc sử dụng làm thức ăn cho gia súc.
Trong khi đó, thuế quan mới của Mỹ và sự cạnh tranh ngày càng tăng từ châu Á cũng gây sức ép lên xuất khẩu khoai tây đông lạnh của châu Âu, khiến nông dân giảm diện tích trồng.
Sản lượng tại các nước sản xuất lớn giảm mạnh
Đức, Pháp, Bỉ và Hà Lan là những quốc gia trồng khoai tây chủ lực của châu Âu. Theo ECIU, tổng sản lượng của bốn nước này được dự báo giảm từ mức kỷ lục 27,3 triệu tấn năm 2025 xuống còn 19,5 - 20,5 triệu tấn trong năm nay.
Elliott cho biết thị trường đã không lường trước được tác động của 5 đợt nắng nóng nghiêm trọng liên tiếp. Không chỉ sản lượng bị ảnh hưởng mà chất lượng khoai tây cũng suy giảm.
Tại Pháp, năng suất khoai tây hiện được đánh giá ở mức thấp nhất trong hơn 30 năm, ngoại trừ năm 2022 - thời điểm nước này cũng chịu ảnh hưởng của một đợt hạn hán nghiêm trọng.
Tom Lancaster, chuyên gia phân tích đất đai, lương thực và nông nghiệp tại ECIU, cho biết khoai tây là một trong những cây trồng có nhu cầu nước cao nhất, vì vậy việc vụ mùa chịu tác động mạnh từ thời tiết khô nóng là điều khó tránh khỏi. Một số ước tính trong ngành cho thấy năng suất có thể giảm 20%.
Nhiều củ khoai quá nhỏ để chế biến
Tại trang trại của Jean-Paul Dallene gần Arras, miền Bắc nước Pháp, không có mưa từ ngày 10/6 đến 25/8. Khi nhiệt độ duy trì trên 30°C trong gần một tuần vào tháng 8, cây khoai tây gần như ngừng phát triển.
Dallene dành 65 ha trong tổng số 340 ha đất canh tác để trồng khoai tây. Ông cho biết năng suất trên diện tích có tưới có thể thấp hơn khoảng 10% so với mức bình thường. Trong khi đó, một số ruộng không được tưới gần đó có thể chỉ đạt khoảng 20 tấn/ha, so với mức thông thường 45 - 50 tấn/ha.
Không chỉ sản lượng giảm, kích thước củ cũng trở thành vấn đề lớn. Theo Dallene, nhiều củ khoai tây phát triển được nhưng quá nhỏ để đưa vào chế biến. Các nhà chế biến thường yêu cầu củ có đường kính trên 50 mm, trong khi tại một số cánh đồng, phần lớn củ chỉ đạt dưới 40 mm.
Trước tình trạng thiếu nguyên liệu, các nhà chế biến đã bắt đầu nới lỏng tiêu chuẩn kích thước. Dallene cảnh báo người tiêu dùng có thể sẽ thấy những phần khoai tây chiên nhỏ hơn trong thời gian tới.
Nông dân chịu tác động từ hợp đồng giá thấp
Toàn bộ sản lượng khoai tây của Dallene được bán theo hợp đồng cho tập đoàn thực phẩm đông lạnh McCain với mức giá được thỏa thuận trước khi hạn hán xảy ra vào mùa hè.
Mức giá này đã bị giảm 60 euro/tấn, tương đương khoảng 25%, do tình trạng dư cung của năm ngoái. Nếu hợp đồng không được đàm phán lại, Dallene sẽ phải bán khoai tây theo mức giá được xác lập trong bối cảnh dư cung, trong khi thực tế thu hoạch lại diễn ra trong điều kiện thiếu hụt. Điều này đồng nghĩa với việc ông vừa nhận mức giá thấp hơn vừa có ít khoai tây hơn để bán.
Dallene không phải trường hợp cá biệt. Theo Elliott, khoảng 80% khoai tây dành cho chế biến được bán theo hợp đồng, tăng từ khoảng 50 - 60% trong những năm trước. Những nông dân đã cố định giá trước khi tác động của các đợt nắng nóng trở nên rõ ràng hiện gần như không còn nhiều khả năng điều chỉnh giá.
Trong khi đó, thị trường tự do đã chuyển biến mạnh theo hướng ngược lại. Khoai tây chế biến vụ mới tại một số khu vực châu Âu hiện được giao dịch ở mức 250 euro/tấn, so với khoảng 30 euro/tấn một năm trước. Giá khoai tây tươi tại Pháp được ghi nhận ở mức 520 euro/tấn vào ngày 3/9, tăng mạnh so với 310 euro/tấn trước đó.
Nguy cơ thiếu khoai tây rõ hơn vào mùa xuân
Lượng khoai tây tồn kho từ vụ mùa bội thu năm ngoái được cho là đủ để đáp ứng nhu cầu thị trường đến Giáng sinh. Tuy nhiên, Cedric Porter, biên tập viên của dịch vụ thông tin World Potato Markets, cho rằng lượng tồn kho này chỉ giúp trì hoãn tình trạng thiếu hụt.
Theo Porter, tác động rõ rệt hơn có thể xuất hiện vào Lễ Phục sinh, khi tình trạng thiếu nguồn cung bắt đầu phản ánh trên các kệ hàng siêu thị.
Thị trường khoai tây Tây Bắc châu Âu đang ngày càng biến động do thời tiết cực đoan. Khu vực này đã trải qua 4 vụ khoai tây bị ảnh hưởng bởi hạn hán kể từ năm 2018, xen kẽ với những mùa đông và mùa xuân mưa nhiều khiến đất quá ướt, không thể xuống giống đúng thời điểm.
Như vậy, nông dân ngày càng phải đối mặt với tình trạng thời tiết cực đoan theo cả hai hướng: quá nhiều nước khi không cần và quá ít nước khi cây trồng cần nước. Porter nhận định điều kiện thời tiết đang trở nên ngày càng khắc nghiệt và khó dự báo đối với ngành khoai tây châu Âu.
NPK/ Vinagri News (The Financial Times)
No comments:
Post a Comment