VINAGRI News - Xuất khẩu gạo của Pakistan tăng mạnh, chủ yếu nhờ các giống không Basmati giá rẻ và mở rộng sang thị trường mới, giúp nước này vượt Việt Nam trở thành quốc gia xuất khẩu gạo lớn thứ ba thế giới. Tuy nhiên, sự gia tăng này đang đặt áp lực nghiêm trọng lên nguồn nước ngầm, khi nông dân sử dụng giếng khoan chạy bằng năng lượng mặt trời để trồng những giống gạo tiêu tốn nhiều nước, đồng thời bỏ qua Basmati truyền thống có giá trị cao.
Tóm lược:
> Xuất khẩu gạo Pakistan tháng 12/2025 đạt 489.000 tấn, vượt Việt Nam và đứng thứ ba thế giới.
> Tăng xuất khẩu chủ yếu nhờ các giống không Basmati năng suất cao và mở rộng sang các thị trường mới.
> Việc trồng gạo mở rộng và sử dụng giếng khoan năng lượng mặt trời đang làm cạn kiệt nguồn nước ngầm.
> Giống Basmati truyền thống đang bị bỏ quên, làm mất cơ hội xuất khẩu giá trị cao.
> Tiềm năng xuất khẩu Basmati cao cấp vẫn còn lớn nếu được nghiên cứu, phân loại và tiếp thị đúng cách.
> Pakistan tập trung vào xuất khẩu các giống thơm nhưng giá trị thấp, trong khi thị trường Basmati cao cấp vẫn bị bỏ trống.
Xuất khẩu gạo vượt Việt Nam, đứng thứ ba thế giới
Tuần trước, xuất khẩu gạo của Pakistan đã vượt qua Việt Nam, đưa nước này trở thành quốc gia xuất khẩu gạo lớn thứ ba thế giới, chỉ sau Thái Lan và Ấn Độ. Trong tháng 12/2025, Pakistan xuất khẩu 489.000 tấn gạo, so với 387.000 tấn của Việt Nam.
Sự tăng trưởng này xuất phát từ nhiều yếu tố. Trên thị trường quốc tế, sản lượng tăng ở Ấn Độ đã hạ giá gạo và kích thích nhu cầu. Trong nước, nông dân Pakistan đang chuyển hướng trồng gạo ngày càng nhiều, kể cả ở những vùng trước đây không phải là khu vực trồng gạo truyền thống, với các giống không Basmati năng suất cao. Nhờ đó, xuất khẩu gạo Pakistan sang các thị trường mới như Trung Á tăng mạnh. Tuy các thị trường này có thể đóng góp đáng kể cho xuất khẩu và giảm thâm hụt thương mại, nhưng chi phí tiềm ẩn về nguồn nước là rất lớn.
Năng lượng mặt trời và nguy cơ cạn kiệt nước
Một lý do lớn khiến nông dân chuyển sang trồng gạo là việc tiếp cận tấm pin năng lượng mặt trời giá rẻ, cho phép vận hành giếng khoan gần như miễn phí vào ban ngày để tưới cho loại cây tiêu tốn nhiều nước này. Hệ quả là mực nước ngầm tại các khu vực nông nghiệp đang giảm nhanh và dự báo sẽ tạo áp lực nghiêm trọng lên nguồn nước trong những năm tới.
Ngoài ra, nhiều nông dân trồng các giống như Kainat, được đóng thương hiệu và bán dưới tên Basmati tại thị trường Trung Á và châu Phi. Điều này khiến gạo Basmati truyền thống tại Pakistan bị bỏ quên, trong khi nếu được quản lý và tiếp thị đúng cách, Basmati truyền thống có thể là mặt hàng xuất khẩu cao cấp, mang lại giá trị lớn.
Tăng diện tích trồng lúa, tăng sản lượng nhưng tốn nước
Theo ông Faisal Jahangir, Chủ tịch Hiệp hội Xuất khẩu Gạo Pakistan (REAP), diện tích trồng gạo đã tăng 20% so với năm trước. Diện tích tăng này cũng giúp nông dân tránh được phần lớn thiệt hại do lũ lụt năm ngoái.
Sản lượng gạo dự kiến năm nay khoảng 11 triệu tấn. Với mức tiêu thụ nội địa 2 - 2,5 triệu tấn, Pakistan còn khoảng 8 triệu tấn dư thừa để xuất khẩu, tăng so với 5,8 triệu tấn xuất khẩu năm tài chính 2024 - 2025.
Tuy nhiên, sự gia tăng xuất khẩu gạo không Basmati đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến giống Basmati truyền thống. Báo cáo USDA nêu rõ: các giống lai năng suất cao, đặc biệt là không Basmati, đã thay thế các giống cũ không lai, trong khi diện tích trồng Basmati vẫn hạn chế ở một vài quận của Punjab và ít giống mới được phát triển. Sự gia tăng diện tích trồng gạo đang làm cạn kiệt nước tưới, vốn đã giảm do trầm tích trong đập. Nông dân phải khoan thêm giếng để lấy nước, dẫn tới mực nước ngầm hạ thấp.
Khoan giếng và sử dụng nước ngầm trở nên khả thi về mặt tài chính nhờ tràn ngập tấm pin năng lượng mặt trời. Theo Reuters (10/2025), nhiều nông dân đã chuyển từ diesel và điện lưới sang giếng khoan chạy bằng năng lượng mặt trời. Ước tính khoảng 400.000 giếng khoan trước đây dùng điện lưới đã chuyển sang năng lượng mặt trời, và kể từ 2023, nông dân đã lắp thêm khoảng 250.000 giếng khoan mới, đưa tổng số giếng khoan chạy năng lượng mặt trời lên khoảng 650.000 thiết bị.
Ông Khalid Khokhar, Chủ tịch Kissan Ittehad, cho biết: “Khi xuất khẩu các mặt hàng nông sản như gạo và mía, chúng ta không chỉ xuất khẩu nông sản mà còn xuất khẩu nước. Sản xuất gạo và mía tăng đang tạo gánh nặng lớn cho nguồn nước và sẽ gây hậu quả nghiêm trọng trong tương lai. Chúng ta đang từ bỏ bông, vốn từng được gọi là Vàng Trắng, để thay bằng ‘chất độc trắng’.”
Tác động tới Basmati truyền thống
Ông Faisal Hassan, nông dân trồng Basmati truyền thống ở Hafizabad, cho biết gạo Basmati ở trung Punjab bị thiệt hại nặng trong các đợt lũ gần đây. “Sâu bệnh và điều kiện thời tiết ảnh hưởng rất nhiều. Tôi dự đoán sản lượng 50 - 60 tạ nhưng hiện chỉ đạt khoảng 10 tạ.” Ông Hassan là nông dân trồng Basmati thế hệ thứ hai, cha ông đã phát triển giống “Kernal Basmati” nổi tiếng từ những năm 1960. Tuy nhiên, từ đó đến nay, phát triển giống Basmati gần như ngừng lại, và nông dân chuyển sang giống Japonica và Kainat.
Giống Kainat tương tự Basmati ở một số khía cạnh và được gắn thương hiệu Basmati tại nhiều thị trường. Một số nhà xuất khẩu Pakistan thừa nhận họ bán các giống gạo thơm như Kainat dưới nhãn Basmati cho thị trường Trung Á và châu Phi, trong khi Basmati truyền thống có thể mang giá trị cao hơn nếu tiếp thị đúng cách tại EU và Mỹ.
Thị trường mới và cơ hội
Tháng trước, UAE là thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Pakistan với 74.897 tấn, gồm 16.850 tấn Basmati. Trung Quốc nhập 74.685 tấn. Các thị trường khác bao gồm các nước châu Phi, Saudi Arabia (16.032 tấn, trong đó 5.350 tấn Basmati), EU và Anh (tổng 21.100 tấn, gồm 15.600 tấn Basmati). Xuất khẩu sang Kazakhstan vượt 17.000 tấn, gồm 10.300 tấn Basmati; Uzbekistan đạt 10.382 tấn.
Tiềm năng xuất khẩu Basmati cao cấp là rất lớn, nhưng các nông dân truyền thống nhấn mạnh cần nghiên cứu giống, phân loại đúng, xác định Basmati chuẩn, và tập trung tiếp thị Basmati Pakistan tại các thị trường giá trị cao như EU, Anh, Mỹ và Canada.
NPK/ Vinagri News (Pakistan Today)
No comments:
Post a Comment