VINAGRI News - Punakha - vùng sản xuất lúa trọng điểm của Bhutan - đang chịu áp lực lớn từ biến đổi khí hậu khi nhiệt độ tăng nhanh và nguồn nước suy giảm, khiến năng suất giảm và đe dọa sinh kế nông dân.
Tóm lược:
> Punakha - “vựa lúa” Bhutan - chịu tác động mạnh từ biến đổi khí hậu.
> Nhiệt độ tăng nhanh, nguồn nước suy giảm làm giảm năng suất lúa.
> Gần 93% người dân ghi nhận thiếu nước; hơn một nửa cho biết năng suất giảm.
> Diện tích đất bỏ hoang gia tăng, rủi ro sâu bệnh tăng.
> Năng suất/diện tích giảm dù tổng sản lượng có phục hồi.
> Cần giải pháp nông nghiệp thích ứng khí hậu và chính sách hỗ trợ dài hạn.
Punakha, được xem là “vựa lúa” của Bhutan, đang ấm lên với tốc độ đáng báo động, gây áp lực lên diện tích lúa rộng lớn trong khu vực. Khi các nguồn nước tưới dần cạn kiệt, cú sốc khí hậu diễn ra âm thầm này đang làm giảm năng suất và thử thách khả năng chống chịu của một trong những thung lũng sản xuất quan trọng nhất của quốc gia.
“Nguồn nước không còn như trước nữa,” bà Aum Gyem, 65 tuổi, nông dân tại Changyel (Punakha) cho biết. Kênh tưới từng cung cấp nước cho ruộng lúa của bà nay trở nên cạn kiệt đúng vào thời điểm quan trọng. Bà cũng nhận xét cái nóng hiện nay “khác trước”.
Những quan sát này không còn mang tính cá nhân mà đã được chứng minh bằng dữ liệu khoa học. Nghiên cứu gần đây của Karma Tempa, Trợ lý giáo sư tại Trường Cao đẳng Khoa học và Công nghệ, cho thấy nhiệt độ bề mặt đất tại Punakha đã tăng mạnh trong ba thập kỷ qua.
Nghiên cứu mang tên “Áp lực nhiệt gia tăng và triển vọng địa phương tại Punakha, Bhutan: Cơ hội và thách thức từ quan sát vệ tinh” chỉ ra mối đe dọa khí hậu ngày càng lớn đối với truyền thống canh tác lâu đời tại thung lũng này.
Cụ thể, nhiệt độ tối đa trước mùa mưa tăng khoảng 2,8°C mỗi thập kỷ, trong khi nhiệt độ tối đa trung bình tăng nhanh hơn, khoảng 3,55°C mỗi thập kỷ. Nhiệt độ sau mùa mưa cũng tăng khoảng 2,5°C mỗi thập kỷ.
Vị trí địa lý khiến Punakha đặc biệt dễ bị tổn thương. Là một thung lũng thấp và vùng trồng lúa trọng điểm, khu vực này vốn đã ấm hơn nhiều nơi khác của Bhutan, nhưng hiện nay nhiệt độ đang tiếp tục gia tăng.
Phân tích dữ liệu khí hậu giai đoạn 1996 - 2025 cho thấy mùa hè ngày càng nóng hơn, mưa gió mùa nặng hạt hơn. Tháng 8/2024 ghi nhận nhiệt độ cao nhất 33,6°C, trong khi tháng 1/2013 có mức thấp nhất 4,0°C. Lượng mưa cực đoan gia tăng, với 257 mm vào tháng 8/2002 và 204 mm vào tháng 8/2023, trong khi mùa đông ngày càng khô hạn.
Để đánh giá tác động thực tế, nghiên cứu đã kết hợp dữ liệu viễn thám với khảo sát cộng đồng, cho thấy người dân đang chịu áp lực môi trường nghiêm trọng.
Gần 93% người được hỏi cho biết nguồn nước suy giảm do nhiệt độ tăng. Hơn một nửa nhận thấy năng suất giảm, khoảng 44% cho biết sinh kế bị ảnh hưởng trực tiếp. Đáng chú ý, 98,2% người tham gia khảo sát đồng ý rằng nhiệt độ tăng là mối đe dọa nghiêm trọng đối với tương lai.
Tuy nhiên, nghiên cứu chưa ghi nhận tác động tiêu cực rõ rệt đến sức khỏe, cho thấy ảnh hưởng hiện chủ yếu ở khía cạnh môi trường và kinh tế.
Đối với nông dân, những thay đổi này đã hiện hữu rõ rệt. “Mưa thất thường, nguồn nước cạn kiệt,” bà Aum Mindu, 61 tuổi tại Talo cho biết, đồng thời lo ngại nếu nhiệt độ tiếp tục tăng, sản xuất sẽ không thể duy trì lâu dài.
Tại Yebesa (Chubu Gewog), ông Namgay Bidha, 37 tuổi, cho biết năng suất giảm và diện tích đất bỏ hoang tăng lên mỗi năm. Những nông dân lớn tuổi cảm nhận rõ sự thay đổi: “Trước đây có thể làm việc nhiều giờ, giờ thì không thể,” ông Dorji, 69 tuổi ở Sirigang nói.
Dữ liệu cũng xác nhận xu hướng này. Theo Khảo sát Nông nghiệp và Chăn nuôi tích hợp năm 2025, tổng sản lượng lúa giảm từ 8.059,45 tấn năm 2022 xuống 7.760,55 tấn năm 2023, sau đó phục hồi lên 8.027,35 tấn năm 2025. Tuy nhiên, năng suất trên mỗi mẫu Anh giảm liên tục, từ 2,28 tấn xuống 2,07 tấn, cho thấy hiệu quả sản xuất suy giảm dù diện tích canh tác tăng.
Khan hiếm nước tiếp tục là rào cản lớn. Nông dân phụ thuộc vào sông và suối, nhưng các nguồn này đang chịu áp lực. Trên toàn quốc, trong số 7.399 nguồn nước, khoảng 0,9% đã cạn hoàn toàn và 25,1% đang trong quá trình cạn kiệt. Punakha là một trong những khu vực bị ảnh hưởng, với một số làng không còn nguồn nước ổn định.
Hệ quả là diện tích đất bỏ hoang gia tăng. Năm 2023, hơn 1.455 mẫu Anh đất tại 11 đơn vị hành chính của Punakha không được canh tác, trong đó hơn 900 mẫu là đất ruộng nước. Các khu vực Lingmukha, Shengana và Talo ghi nhận diện tích bỏ hoang cao.
Biến đổi khí hậu còn làm gia tăng rủi ro sâu bệnh. Năm 2023, dịch rầy đã gây thiệt hại tại Shengana, được cho là liên quan đến nhiệt độ biến động và nắng nóng gay gắt - điều kiện thuận lợi cho sâu bệnh phát triển.
Dù hệ thống nông nghiệp tại Punakha đa dạng với nhiều giống lúa như Nab-Ja, Tan-Tshering và giống thơm Bondey có giá cao, những lợi thế này đang bị suy yếu. Giá tăng nhưng không đủ bù đắp cho năng suất giảm và rủi ro gia tăng.
Nghiên cứu của Karma Tempa nhấn mạnh tính dễ tổn thương của các thung lũng Himalaya. Punakha trải dài qua nhiều vùng khí hậu từ cận nhiệt đới đến ôn đới và núi cao, khiến khu vực đối mặt với nhiều rủi ro khí hậu. Nhiệt độ tăng có thể làm tan băng nhanh hơn ở thượng nguồn, gia tăng nguy cơ lũ hồ băng, đồng thời làm gián đoạn chu trình thủy văn và giảm nguồn nước tưới.
Nghiên cứu kêu gọi đánh giá rủi ro khí hậu cấp địa phương và áp dụng nông nghiệp thích ứng với khí hậu, bao gồm cải thiện hệ thống tưới, sử dụng giống chịu hạn và quản lý nước hiệu quả. Các giải pháp cần gắn với Kế hoạch Thích ứng Quốc gia của Bhutan và Mục tiêu Phát triển Bền vững số 13 của Liên Hợp Quốc về hành động khí hậu.
Ông Karma Tempa nhấn mạnh cần các chương trình dài hạn, thích ứng khí hậu theo từng lĩnh vực, cùng với nguồn tài chính mạnh mẽ. Ông cho rằng nhiệt độ tăng là xu thế không thể tránh khỏi và cần các giải pháp phù hợp với từng địa phương, dựa trên dữ liệu, quản trị rủi ro, phối hợp thể chế và hệ thống cảnh báo sớm.
Tuy nhiên, với người nông dân, vấn đề trước mắt là sinh kế. Tại Changyel, bà Aum Gyem cho biết một người hàng xóm đã bỏ ruộng do thiếu nước. Những quyết định như vậy, lặp lại trên diện rộng, đang dần thay đổi cảnh quan nông nghiệp của toàn thung lũng.
Thực trạng tại Punakha phản ánh một khía cạnh âm thầm của biến đổi khí hậu. Không phải là những thảm họa đột ngột, mà là sự gia tăng nhiệt độ và suy giảm nguồn nước diễn ra từ từ nhưng có tác động sâu rộng, đặc biệt tại những khu vực phụ thuộc chặt chẽ vào tự nhiên.
Nông dân buộc phải thích ứng trong điều kiện hạn chế, và câu hỏi đặt ra là liệu các hành động phối hợp quy mô lớn có được triển khai kịp thời để bảo vệ năng suất của vùng đất nông nghiệp màu mỡ nhất hay không.
NPK/ Vinagri News (Asia News Network)
No comments:
Post a Comment